...ondertussen...

Lucht

2011-05-03T16:41:00.004+02:00

De avond was al bijna overgegaan in de nacht. Het was een mooie avond geweest, met lekker eten, goede wijn en goede gesprekken. We moesten ervoor naar Katendrecht, maar een mens kan nu eenmaal niet alles hebben. We hadden zojuist via de Erasmusbrug de goede, want noordelijke, kant van de Maas weer bereikt, toen hij ineens midden op het fietspad ging staan, aan de voet van de brug. In een roman van dertig jaar geleden zou hij worden omschreven als zonderling.

Zijn haren had hij al een behoorlijk lange tijd niet gewassen, je hoefde niet heel dichtbij te komen om dat te zien. Zijn ogen gingen alle kanten op, maar zelden de kant op van degene tot wie hij het woord richtte. Want dat deed hij, hij richtte het woord tot ons. ‘Goedenavond heren, als ik even wat van uw tijd mag gebruiken, op deze warme en zachte avond’. Zijn kleding had bepaald niet hetzelfde cachet als zijn woordkeus.

Hij wees naar een krakkemikkige fiets die even verderop tegen een lantarenpaal stond. Het was vanwege die fiets dat hij ons aangesproken had. Hij wilde zijn verhaal kwijt. Iets te roken, te snuiven of te spuiten wilde hij ook wel, maar dat hadden we niet. Het enige wat we voor hem konden betekenen, was luisteren naar zijn verhaal.

Zijn fiets had een lege band. Een lege band, geen lekke, dat wilde hij wel even duidelijk gemaakt hebben. En hij beschikte over slechts een halve fietspomp. Pomp daar maar eens een lege fietsband mee op. De halve pomp was volgens hem trouwens een wandelstok. Het moet een merkwaardig tafereel geweest zijn voor voorbijgangers: twee jonge mannen en een zwerver die, tegen middernacht, midden op het fietspad discussiëren of het voorwerp op de grond nu een halve fietspomp of een wandelstok is.
Op de Bergweg was hij die middag een fietsenwinkel binnengestapt, met de vraag of hij zijn band op mocht pompen. Een logische vraag. Hij mocht zijn blik dan niet kunnen fixeren, hij mocht dan stinken als een vuilstort in de brandende zon, gevoel voor logica kon hem niet ontzegd worden. Het mocht niet. De fietsenmaker liet hem zijn band niet oppompen. Toen was hij maar gaan lopen, heel de dag, door de stad. Totdat hij dus hier, vlak voor middernacht bij de Erasmusbrug was aanbeland.

Plots haalde hij zijn een formulier uit zijn rugzak, die hij handig in de mand op het stuur van mijn gezelschap had gestopt. Als we dachten zomaar weg te kunnen fietsen hadden we het mis. Om welke reden dan ook wilde hij ons zijn professie kenbaar maken. Bij het lichtje op mijn stuur zocht hij naar de regel waarop zijn beroep stond afgedrukt. ‘Wat staat hier?’ vroeg hij aan mij, toen hij de juiste regel gevonden had. ‘Dichter’, antwoordde ik, want ‘dichter’ was wat er op het formulier stond. Had er ‘strandjutter’ gestaan, dan had ik ‘strandjutter’ gezegd. Zo ben ik. Maar er stond dus ‘dichter’.

We maakten aanstalten om de dichter alleen te laten met zijn halve fietspomp en zijn lege fietsband. Over minder dan negen uurtjes wachtte alweer een nieuwe, noeste werkdag. Dat was buiten de dichter gerekend. Hij begon voor te dragen. Uit eigen werk. Of andermans werk. Of misschien begon hij gewoon lukraak wat woorden te roepen, dat kan ook. Erg verstaanbaar was het niet. Expressief was het wel. Hij maakte er wilde armbewegingen bij en af en toe deed hij iets wat leek op danspasjes. Toen er vanaf de brug een politiebusje de hoek omreed, begon hij onwaarschijnlijk te schelden. Het had best bij het gedicht kunnen horen. Na een paar minuten hield hij op met praten. We gokten erop dat het het einde van het gedicht was en gaven hem wat halfbakken complimenten, die hij aangreep om ons nog een keer te vragen of we wat te roken, snuiven of spuiten hadden. Dat hadden we nog steeds niet. Verder hoefde hij niets. Hij leefde van de lucht, zei hij wijzend op zijn halve fietspomp. Dat had hij de weigerende fietsenmaker op de Bergweg ook gezegd. ‘Ik hoef verder niets. Ik leef van de lucht’. Ik keek naar de krakkemikkige fiets, die eenzaam, met een lege achterband, tegen de lantarenpaal hing.

Column CultuurBewust.nl

2011-04-29T15:51:00.007+02:00

Ik kreeg een klacht, gisteren. Van een van mijn tafelgenoten in het zeer aan te raden Rotterdamse restaurant De Jonge De Jong. Of ik, nu ik aan het twitteren geslagen was, de oude social media in de steek gelaten had. Met oude social media bedoelde hij het weblog. Een beetje gelijk had hij wel. Ik heb al een tijdje niets meer van me laten horen. Dat gebeurt wel eens. Er is geen specifieke reden voor. Misschien krijg ik ineens weer de geest, bent u nog niet bijgekomen van het ene stuk, terwijl het volgende u alweer om de oren vliegt. Blijf gewoon af en toe kijken of er nieuw leesvoer is.

Welnu. Speciaal voor een van mijn tafelgenoten van gisteren in het zeer aan te raden Rotterdamse restaurant De Jonge de Jong (sommige dingen kun je niet vaak genoeg zeggen): Lees hier mijn jongste column voor Cultuurbewust.nl, de aflevering van 21 april. Als ik zeg dat het speciaal voor een van mijn tafelgenoten in het zeer aan te raden Rotterdamse restaurant De Jonge De Jong is, bedoel ik dat u het allemaal mag lezen.

Aan het einde van de avond, aan de voet van de Erasmusbrug, hadden ik en een van de andere tafelgenoten trouwens een wonderbaarlijke ontmoeting met een paranoïde zwerver, die plotseling midden op het fietspad ging staan. Hij vroeg niet om geld, wel om drugs of iets te roken, wat we beiden niet hadden. En lucht voor in zijn fietsbanden, daar vroeg hij ook om. Hij droeg een halve fietspomp met zich mee, maar volgens hemzelf was het een wandelstok. Als u meer wilt weten over deze wonderbaarlijke ontmoeting, moet u het maar laten weten.

Column CultuurBewust.nl

2011-03-23T08:14:00.002+01:00

Voor het culturele webmagazine CultuurBewust.nl schrijf ik elke twee weken de muzikale column Cesuur. Lees de aflevering van zondag 20 maart hier als u wilt weten of er ook in Azië popmuziek gemaakt wordt. Het antwoord is natuurlijk ja, maar lees het stukje toch maar even.

Column CultuurBewust.nl

2011-03-07T10:06:00.001+01:00

Voor het culturele webmagazine CultuurBewust.nl schrijf ik elke twee weken de muzikale column Cesuur. Lees de aflevering van zaterdag 5 maart hier als u wilt weten waarom ik treurig word van het luisteren naar The Pogues, toch een van de leukste bands aller tijden.

De vrouwen in mijn kast

2011-02-16T13:54:00.008+01:00

Een wandeling langs mijn boekenkasten zou voor Cisca Dresselhuys geen fijne tijdsbesteding zijn. Bepaald geen walk in the park. Of het voor mij een fijne tijdsbesteding zou zijn om Cisca Dresselhuys thuis te ontvangen en haar mijn verzameling boeken te tonen, moeten we maar buiten beschouwing laten. Ik denk dat u het antwoord best weet. Cisca die de ruggen van mijn boeken inspecteert. Het is geen prettig gezicht. Ook voor Cisca niet. Mijn boekenkast telt opvallend weinig literatuur van vrouwelijke auteurs. Zonder opzet. Denk ik.

Ik geef u een rondleiding. De eerste vrouw die we tegenkomen in mijn kasten is Anna Gavalda. Met een G. Mijn boekenkast staat op alfabet. Dat mag u aanstellerij vinden, voor deze rondleiding komt het toch maar donders goed uit, of niet soms. Van Anna Gavalda recenseerde ik voor CultuurBewust.nl haar roman Helemaal gelukkig word je nooit, een boek dat ik vooral koos vanwege de geweldige titel. Van Anna Gavalda had ik toen nog nooit gehoord. Ik had er geen spijt van, de inhoud bleek niet minder mooi dan de titel.

Gaan we verder. We komen bij de h. De h is van Haasse, dat weet iedereen. Natuurlijk staat Oeroeg in de kast, al moet ik eerlijk bekennen dat het mijn vriendin was die het boek al in bezit had toen ik bij haar ging wonen. Oeroeg las ik voor mijn studie Nederlands. Zwaar overschat boek. Moeten we verder maar met rust laten. Als u het met me oneens bent hoor ik het wel.

Wat een weelde, de h telt nog een vrouwelijke auteur. Een auteurette, zo u wilt. Sanneke van Hassel. Ook haar verhalenbundel Witte Veder las ik in opdracht van de Universiteit Utrecht. Niemendalletje. Saaie anekdotes van saaie personages. Moving on.

Het alfabet glijdt voorbij, verbazing overvalt me. Heb ik echt zo weinig vrouwelijke literatuur gelezen? Na Sanneke van Hassel stuit ik alleen nog op De garnalenpelster van Nilgün Yerli. Ik las het lang geleden, maar ik herinner me dat ik het nogal vals sentimenteel vond. Ik zie ook nog Faint Praise van Gail Pool, maar om dat boek over literatuurkritiek in de Verenigde Staten nu tot de literatuur te rekenen…. Wel interessant boek trouwens. Tussen de nog ongelezen boeken vind ik nog wat van Hermine Heijermans, Marga Minco, Nadine Gordimer en Sandra Cisneros, maar daar houdt het wel zo’n beetje mee op.

Gelukkig is er altijd goede vriend R. nog. En zijn werkgevers bij de Boekenkrant. R. gaf me drie titels van Carry van Bruggen, en eentje van Esther Jansma. Misschien toch eens in beginnen. De Boekenkrant vroeg me Gitte, de nieuwe roman van Kristien Hemmerechts te recenseren. Ik las het boek met veel plezier. De recensie werd lovend. Sorry Cisca, ik zal wat beter mijn best doen. Ik doe het ook niet expres. Echt niet.

Column CultuurBewust.nl

2011-02-05T17:40:00.002+01:00

Voor het culturele webmagazine CultuurBewust.nl schrijf ik elke twee weken de muzikale column Cesuur. Lees de aflevering van zaterdag 5 februari hier als u wilt weten waarom u zo snel mogelijk naar uw platenzaak moet lopen om iets van Maarten van Roozendaal te kopen.

Waarom ik nooit Joop Hiele ben geworden

2011-01-24T11:14:00.006+01:00

Nadat Feyenoord afgelopen zaterdagavond nogal schlemielig verloren had van De Graafschap schijnen Feyenoordspelers Stefan de Vrij en Georginio Wijnaldum huilend het veld afgelopen te zijn. De juiste schrijfwijze van Georginio Wijnaldum heb ik opgezocht. Vroeger heetten voetballers nog gewoon Kick Smit. Ik denk niet dat Kick Smit ooit huilend van het veld is gestapt, maar Georginio deed het wel.

Net als ik. Ik ben ook ooit eens jankend en tierend richting kleedkamers gerend. Het was in mijn roemruchte periode als doelman van een pupillenelftal van Voetbal Vereniging Kethel uit Schiedam. Rood shirt, zwarte broek. Mooie club. Ik nam mijn taak als keeper serieus op. Ik zou de nieuwe Joop Hiele worden. Of eigenlijk zou ik Joop Hiele worden. Niet meer en niet minder. We speelden een van de vele derby’s (Schiedam kende in die tijd nogal wat voetbalclubs) , op het terrein van Excelsior ’20. Duels tegen die zwart-wit gestreepten zagen we met angst en beven tegemoet, want meestal verloren we ze. Of dat die bewuste dag ook het geval was, staat me niet meer bij, maar de nasleep van de wedstrijd zal ik niet snel vergeten.

Zoals te doen gebruikelijk bij het pupillenvoetbal, vormde niet de wedstrijd zelf, maar de traditie erna het hoogtepunt van de waterkoude winterdag: penaltyschieten. Alle spelertjes van beide partijen schoten een strafschop op de keeper van de tegenstander, vanaf een afstand die door de scheidsrechter, meestal gekleed in spijkerbroek en dikke onmodieuze winterjas, met voetstappen was gemeten. De twee keepers waren als laatste aan de beurt, druk als ze waren met het tegenhouden van de punters en peunen van de vijand.

Tijdens de penanties tegen Excelsior ’20 ging ik zo op in de strijd dat ik het niet hoorde toen de scheidsrechter vroeg of iedereen aan de beurt was geweest. Tot mijn stomme verbazing begonnen spelertjes, trainers, ouders en scheidsrechter aan de modderige gang naar de kleedkamers en kantine. ‘Hé, wacht. Ik moet nog. Ik heb nog geen penantie genomen!’ gilde ik over het veld. De scheidsrechter was onverbiddelijk. Het was welletjes. Moet je maar opletten keepertje. Wat zich daarna voltrok, heeft zich in een roes afgespeeld, maar het verhaal wil dat ik volkomen ontroostbaar de hele kleedkamer bij elkaar geschreeuwd heb. Dat ik een week later alweer de kans zou krijgen een nieuwe strafschop te schieten was geen argument.

Niet veel later kwam trouwens aan mijn carrière als doelman een abrupt einde. We speelden onder heel wat betere omstandigheden een vriendschappelijk toernooi tijdens de Aleidafeesten, in het Schiedamse Julianapark. De tegenstander herinner ik me niet, maar we waren vele klassen beter. Het gevolg was dat ik werkloos in mijn doel stond toe te kijken hoe mijn teamgenoten de ene na de andere vlotlopende aanval op de mat legden. De clown die de Aleidafeesten opluisterde met de van clowns bekende grappen en grollen kwam naast mijn doel staan.

‘Verveel je je niet?’
‘Ja.’ Ik was een keeper van weinig woorden. Joop Hiele praatte ook niet veel als hij bij Feyenoord in het doel stond, en zeker niet tegen clowns.
‘Waarom ga je dan niet mee naar voren?’
‘Dat kan niet, ik ben keeper. Ik moet in het doel blijven staan. Als ik meega, is het doel leeg.’
‘Dan ga ik toch in het doel, tot jij terugbent. Dan kan er niets gebeuren.’ Met zijn flapschoenen nog aan kwam hij naast me staan op de doellijn. Clownslogica.

En kinderlogica, want Bobo was nog niet uitgesproken of ik holde het veld over in de richting van de bal. Joop Hiele zou precies hetzelfde gedaan hebben. Toen ik net iets over de middenlijn gekomen was, het veld was een stuk kleiner dan tijdens competitiewedstrijden, merkten mijn medespelers mij op. Na een weergaloze combinatie over links kreeg ik de bal toegeschoven. Ik bedacht me geen moment en gaf de bal een peun zoals alleen Schiedammers dat kunnen. Een seconde later zag ik het lederen monster snoeihard in de rechterbovenhoek van het vijandelijke doel tegen de touwen slaan. Wat een genot. Met twee armen in de lucht rende ik over het veld. Wat had ik al die tijd in dat doel staan doen? Die Joop Hiele, dat was toch eigenlijk ook maar gewoon een blaaskaak met handschoenen en een gewatteerd shirt. Nooit meer heb ik nog wedstrijd in een voetbaldoel doorgebracht. De rest van mijn weinig spraakmakende carrière ging ik als veldspeler door het leven.

Als die clown er nu niet geweest was, als ik de rest van dat vriendschappelijke partijtje tussen de palen was blijven staan. Misschien had Feyenoord dan na Joop Hiele nog een Joop Hiele gehad. Dan was het heel anders afgelopen met de rood-witten van Zuid. Dan hadden Stefan de Vrij en Georginio Wijnaldum ook niet huilend van het veld hoeven te lopen. Mea culpa.

Column CultuurBewust.nl

2011-01-22T10:43:00.002+01:00

Voor het culturele webmagazine CultuurBewust.nl schrijf ik elke twee weken de muzikale column Cesuur. Lees de aflevering van donderdag 20 januari hier als u wilt weten waarom The Voice of Holland Nederlands best bekeken talentenjacht aller tijden is.

Column CultuurBewust.nl

2011-01-06T12:27:00.003+01:00

Voor het culturele webmagazine CultuurBewust.nl schrijf ik elke twee weken de muzikale column Cesuur. Lees de aflevering van woensdag 5 januari hier als u wilt weten waarom de muziek in muziek net zo belangrijk is als de tekst. Of misschien nog wel belangrijker.

De opticien is je beste vriend

2010-12-28T11:24:00.006+01:00

Mijn bril was stuk. Ik draaide mijn hoofd tegen een kussen en met een hartverscheurende kraak, werd het linkerpootje van de rest van het montuur gescheiden. Als het op een kapotte brillenpoot aankomt, ben ik geen paniekzaaier. Een kapotte bril. Dat gebeurt wel eens. Daar moet je niet te lang bij stilstaan. Even een bezoekje aan de plaatselijke opticien en binnen een mum van tijd kijk je weer helder als nooit te voren de wereld in. Dacht ik. De praktijk leerde anders. Een reconstructie.

Mijn wederhelft was zo lief om, tijdens mijn dagelijkse werkzaamheden, de kapotte bril af te leveren bij de naamloos te blijven opticien waar ik het visuele hulpmiddel een ruim jaar geleden aangeschaft had. Het euvel werd aandachtig bekeken, de conclusie was snel getrokken. Over anderhalve week kon de bril zo goed als nieuw worden opgehaald. Tegen zeer geringe kosten, hoewel er een nieuw onderdeeltje moest worden overgevlogen. Uit Italië. U ziet, beste lezer, uw blogschrijver weet waar hij zijn tuurvensters vandaan moet halen.

Hoopvol wachtte ik, met een met verf besmeurd oud exemplaartje op mijn hoofd, de terugkomst van mijn geliefde zwarte Italiaanse bril af. Na de beloofde anderhalve week bleef het van opticienzijde echter angstvallig stil. Ach ja. Die Italianen hè, die zullen het wel niet zo nauw nemen met het tijdig versturen van een brillenonderdeel. Nog wat dagen verstreken, zonder bericht van de opticien in een buitenwijk van de stad. Opnieuw tijdens mijn dagelijkse werkzaamheden, vroeg mijn wederhelft om opheldering. De Italianen bleken zich prima aan de opdracht gehouden te hebben. Het was de opticien zelf die voor de vertraging zorgde. Er zat een schroefje vast. Overmorgen was er ’s ochtends een sterke beer in de zaak. Hij zou redding brengen.

Twee dagen later togen mijn wederhelft en ik gezamenlijk richting de opticien, alwaar de sterke beer die ochtend zijn engelenwerk zou hebben verricht. In het troosteloze winkelcentrum aanbeland, bleek de Hulk zijn taak echter nog niet te hebben volbracht. Die middag zou hij komen. Echt. Zin in moeilijkheden had de opticien niet: ‘Ik breng de bril morgen wel langs, of uiterlijk overmorgen. Ik bel wel aan. En laat de vergoeding maar zitten.’

Opgetogen over dit staaltje service togen we huiswaarts. Alwaar er op de beloofde dagen van alles ons huis binnen gebracht werd, maar mijn geliefde zwarte Italiaanse bril was er niet bij. De eerstvolgende openingsdag van de winkel hing ik bij het krieken van de dag aan de lijn.

‘Nee. Ja. Zo vervelend. Ik was onderweg, gaat de auto stuk. Moet ik naar huis lopen, met mijn dochter.’
‘Waarom belt u dan niet? Is mijn bril gemaakt?’
‘Uw bril is gemaakt.’
‘Dan kom ik hem zo halen.’
‘Dat gaat niet. Die ligt bij mij thuis.’
‘Mijn bril ligt bij u thuis?’
‘Die ligt bij mij thuis. Ik vraag mijn man of hij de bril langs kan komen brengen. Ik bel u zo terug.’

Het zal voor u inmiddels geen verrassing zijn dat ik niet werd teruggebeld, hè. Ik werd niet teruggebeld. Dus belde ik een uur later zelf nog maar eens.

‘Nee. Ja. Zo vervelend. Mij man komt die bril brengen, ik maak de koker open, is ie stuk. De poot is gescheurd.’
‘De poot is gescheurd? Waarom belt u dan niet?’
‘Ik zie het nu net. Het zal wel door de kou komen. Omdat ie in de auto gelegen heeft.’
‘Weet u zeker dat u niet bij de reparatie de bril gesloopt heeft en dat u nu telkens slechte smoesjes verzint?’
‘Mijn man is speciaal naar de winkel gekomen om uw bril te brengen.’
‘Begrijp ik goed dat ik uw man dankbaar moet zijn?’
‘Mijn man… Hij heeft zoveel meegemaakt.. Hij is zo ziek geweest…. Ik heb zoveel respect voor hem… We hebben zoveel meegemaakt…’
‘Dat is vervelend voor u mevrouw, maar daar heeft mijn bril weinig mee te maken toch?’
‘Nou…Nou….Het is gewoon een shitbril!’
‘Die shitbril heb ik vorig jaar bij u gekocht mevrouw.’

De rest van de conversatie kan ik u maar beter besparen. Het was niet netjes. De opticien had betere tijden gekend, zoveel was duidelijk. Aan het eind van het liedje bleef ik achter met een nieuwe zwarte Italiaanse bril, met kraakheldere nieuwe glazen, vijf dagen later kosteloos af te halen bij een collega van de opticien. Wanneer u nog eens in een troosteloos Rotterdams winkelcentrum bent, en u ziet op de gevel van een opticien een briefje met ‘wegens omstandigheden gesloten’ erop, dan weet u hoe het komt.

Column Cultuurbewust.nl

2010-12-21T13:43:00.004+01:00

Vanaf maandag 20 december schrijf ik voor het culturele webmagazine CultuurBewust.nl elke twee weken de muzikale column Cesuur.

Lees de eerste aflevering hier, zeker als u geen grote fan bent van Jeroen van der Boom. Als u Jeroen van der Boom een toffe peer vindt, kunt u het stukje beter overslaan. U bent gewaarschuwd.

Overdonderend als de vuurwerkramp

2010-12-17T09:59:00.006+01:00

Staat er ineens een idioot een boek te verscheuren. Midden in een boekwinkel. Op meerdere plaatsen. Meerdere exemplaren van telkens hetzelfde boek. Niemand die iets gezien heeft. Vreemd verhaal inderdaad, de heisa rond Peter Buwalda’s debuutroman Bonita Avenue. Of hij zelf achter de grote scheuractie zat, wilde het journaille weten. Terechte vraag, het zou zomaar kunnen. Buwalda ontkent. Natuurlijk. Zou ik ook doen.

Wat overblijft: een geweldig boek. Om te lezen, niet om te verscheuren. Vakkundig in elkaar vervlochten verhaallijnen over een gegoede familie die stukje bij beetje haar ondergang tegemoet gaat, tegen de achtergrond van de Enschedese vuurwerkramp. Een krankzinnig slot, zoveel wil ik alvast verklappen. De rest moet u zelf maar lezen. Het is een werkje van 543 pagina’s, dus het vraagt even wat tijd en inspanning, maar u krijgt er geen spijt van. Geen van die 543 pagina’s kan gemist worden. Dat kun je niet van veel boeken zeggen, zeker niet van debuutromans.

Ik recenseerde het boek voor De Boekenkrant. De bespreking werd lovend. Oorverdovend lovend. Overdonderend als de vuurwerkramp zelf. Ik kan er niets anders van maken. De vijfhonderd woorden die me ter beschikking stonden, waren er eigenlijk duizend te weinig. De opdracht liep rond de geboorte van mijn eerste kind. Niet vaak heb ik zolang over een recensieopdracht gedaan. Maar ook niet vaak met zoveel plezier. Pikant detail: Het recensie-exemplaar dat ik ontving valt bijna uit elkaar.

Bonita Avenue: zegt het voort.

Buurtpiet

2010-11-23T17:55:00.006+01:00

Hij is weer in het land hè. Die kerel met die lange witte baard, de rode mijter en de gouden staf. Ik durf zijn naam eigenlijk niet zo goed uit te spreken of te typen. Maar hij is dus weer in het land. Ik heb hem zelf zien aankomen. In Harderwijk, op een zonovergoten kade, met een schreeuwende burgemeester erbij. Dan gaat het bij mij altijd een beetje kriebelen. Nog steeds.

We zijn geen vrienden. Sinterklaas en ik. Of nou, we waren geen vrienden. Tegenwoordig heb ik het redelijk onder controle. Ik kan het aan nu, die decembermaand. Vroeger niet. Doodsbang was ik voor hem. Voor Sinterklaas. Echt waar? Ja, echt. En voor Zwarte Piet? Ook. Misschien nog wel meer. Waar het voor alle andere kinderen op school het hoogtepunt van het jaar was, was het naderende Sinterklaasfeest voor mij reden om in een permanente staat van misselijkheid en paniek te geraken.

Die Sinterklaasangst had ik te danken aan een buurtgenote. Ik weet niet meer hoe ze heet. Ik weet nog wel waar ze woonde. Ik fiets nog altijd niet graag langs dat huis, hoewel ze er al tijden niet meer woont. Het gebeurde op een pikdonkere decemberavond, enkele dagen voor pakjesavond. Ik zat op de bank in het ouderlijk huis televisie te kijken. Als ik het me goed herinner was er verder niemand in de woonkamer. Een jaar of zes zal ik geweest zijn. Het was een vredige avond. Frisgewassen haar, kopje chocolademelk, pepernootje erbij. Zo’n avond waarvan Anton Pieck zou zeggen: “D’r mag wel wat meer pit in, jongens.”

Zo’n avond bleef het niet. De naamloze buurtgenote verscheen, uitgedost als Zwarte Piet, voor het raam. Als ik schrijf dat ze verscheen, bedoel ik dat ze met twee platte handen op het raam van onze woonkamer sloeg. Beukte. Hard. Keihard. Traumatiserend hard. Ik weet niet of de buurtpiet ook cadeautjes of snoep kwam brengen, of dat ze alleen de jongste bewoner van het huis de stuipen op het lijf kwam jagen.

Vanaf dat moment was Sinterklaas voor mij een evenement van angst en antiperistaltische impulsen. In de jaren tachtig, rond begin december, kon met regelmaat mijn ontbijt ergens langs de weg van mijn ouderlijk huis naar het gebouw van basisschool De Notenkraker worden aangetroffen. In beginnende staat van ontbinding uiteraard. De meeste kinderen konden niet wachten tot Pakjesboot 12 aangemeerd lag. Ik kon niet wachten tot de hele boevenbende de biezen weer gepakt had.

Er bestaat een foto van mij waarop ik in de kantine van de voetbalclub voor het oog van de gehele jeugdafdeling voor de Goedheiligman geroepen ben. Ik bevind me op nog geen meter afstand van de oude kindervriend. Ik sta licht achterover gebogen, alsof ik zo ver mogelijk bij hem vandaan wil blijven. Het is niet de meest ontspannen foto die er ooit van mij gemaakt is. Ik herinner me er nauwelijks iets van. Verdrongen, heet dat.

Zoals gezegd: tegenwoordig kan ik het aan. Ik weet mijn ontbijtje binnen te houden, zelfs als ik in een nuffig winkelcentrum oog in oog met Zwarte Piet kom te staan. Ik woon nu ook op een etage driehoog. Daar kun je niet zomaar vanaf buiten op de ramen slaan. Dat scheelt.

Leest en verrijkt uw geest: Terugkeer naar Baraule

2010-11-12T15:58:00.008+01:00

Geen betere vertellers dan Italiaanse eilandbewoners. In zijn roman Terugkeer naar Baraule, zijn enige die in het Nederlands vertaald is, verheft de Sardijnse auteur Salvatore Niffoi het vertellen van verhalen tot grote kunst. Een bonte stoet Sardijnen trekt voorbij om hun versie van een legendarische familiegeschiedenis te vertellen. De een is nog onbetrouwbaarder dan de ander, maar vertellen kunnen ze allemaal.

De net gepensioneerde chirurg Carmine Pullana reist van het Italiaanse vasteland naar het Sardijnse visserdorp Baraule om de waarheid omtrent zijn afkomst te ontdekken. Het verhaal gaat dat hij kort voor zijn geboorte uit de baarmoeder is gesneden en aan de navelstreng de zee in is geslingerd. In het dorp gaat de aanwezigheid van de beroemde dokter als een lopend vuurtje en Pullana ontmoet verschillende nabestaanden van getuigen van het drama op het strand.

Zoals dat gaat met doorvertelde verhalen, is de scheidslijn tussen mythe en werkelijkheid niet helder te trekken. De getuigenissen van de eilandbewoners spreken elkaar vaker tegen dan dat ze elkaar versterken en laten Pullana in verwarring achter. Verschillende mogelijke vaders worden genoemd, en wie nu destijds de baby uit de buik heeft gesneden wordt ook niet opgehelderd.

De verhalen maken het boek al meer dan de moeite van het lezen waard, maar de grootste schoonheid van Terugkeer naar Baraule zit hem in de karakters van de dorpsbewoners en de manier waarop zijn hun verhalen vertellen. In Baraule lijkt geen normaal mens rond te lopen, de één is nog kleurrijker dan de ander. Een bonte stoet aan demente en incontinente nonnen, mismaakte drinkebroers en alcoholistische gekken trekt aan de lezer voorbij. En een verhaal vertellen kunnen ze allemaal.

Salvatore Niffoi bedient zich van heldere volzinnen, waarbij de lezer zich waant bij het haardvuur, luisterend naar de ontluisterende verhalen van de eilandbewoners, vol rancune en onverwerkt leed: “Het noodlot heeft ons, de Arrampiles, een loer gedraaid, geholpen door de heiligen en de carabinieri. Ik ben als laatste overgebleven en je ziet hoe ik eraan toe ben, mijn eigen schuld, maar ook van gemene mensen. Het stond daarboven zeker zo geschreven, de Hemelse Vader wilde ons zaad niet in omloop laten.”

Door het waarheidsgehalte van de verhalen te laten vertroebelen door alcohol, dementie en gekte, schept Niffoi een aangename verwarring. Die verwarring wordt versterkt door de verklaringen die de dorpsbewoners over elkaar afleggen: “Om me hier te kunnen opbergen hebben ze de gekste dingen over me verzonnen. Dat ik met een bijl rondliep, dat ik de vrouwen van anderen lastigviel, dat ik me naakt in de biechtstoel verstopte om kwezels de stuipen op het lijf te jagen. En het is ze ook al gelukt om mij binnen vier muren op te sluiten, dat smerige tevengebroed!” Met dat onderling moddergooien rekent Niffoi af met de cultuur van roddel en achterklap op Sardinië. De ondertitel van het boek luidt niet voor niets Een Sardijnse roman.

De kleurrijke personages, prachtige volzinnen én een buitengewoon interessant verhaal maken Terugkeer naar Baraule tot een schitterend boek. Salvatore Niffoi verstaat de kunst van het combineren van vorm en inhoud tot in de puntjes. Het is hoog tijd dat meer mensen kennis maken met deze Sardijnse verhalenverteller.

Dit stuk was eerder te lezen op www.cultuurbewust.nl

Jorian

2010-11-05T20:10:00.014+01:00

Ik wilde van dit stukje geen sentimenteel stukje maken, maar al voor de eerste regel zich in mijn hoofd gevormd had, wist ik dat dat niet zou lukken. Sterker nog, dit wordt het meest sentimentele stukje dat ik ooit geschreven heb. Of ooit hierna nog zal schrijven. Dit stukje gaat namelijk over Jorian.

Jorian is mijn zoon. Aan die woorden ben ik inmiddels gewend. Ik heb een zoon. Ik besefte het pas toen er twee dagen na zijn geboorte, een perfect verlopen bevalling die de zondagsrust nauwelijks heeft aangetast, een brief op de mat lag, geadresseerd aan 'de ouder(s)/verzorger(s) van Jorian Smits'. Een van die ouders ben ik, schoot het van onder mijn voetzolen omhoog naar mijn hoofd.

Op het moment dat ik dit schrijf is Jorian twaalf dagen oud. Dat is niet oud. Er bestaat melk die je langer kunt bewaren. Het is een prachtig ventje. Dat vinden niet alleen zijn ouders, dat u dat even weet. Al in het kraamhotel probeerde een van de kraamverzorgsters haar dochter van vier maanden uit te huwelijken aan Jorian. We houden het aanbod voorlopig in beraad.

Een paar mensen in mijn omgeving moeten nog wat wennen aan mijn nieuwe rol. Er is een tijd geweest dat ik baby's beschouwde als gerimpelde kleibinten. Allemaal. Er is ook een tijd geweest dat ik dacht dat Feyenoord een goede voetbalclub was. Ik bedoel maar. Een mens kan zich vergissen.

Gisteren poepte Jorian over mijn hand. Hij zit in de periode van de spuitluiers, het ontbrak op dat moment alleen even aan een luier. Hij lag, net ontwaakt uit een diepe slaap, op de commode en... maar goed, laat ik er geen al te beeldend stukje van maken. Ik denk dat we het er met zijn allen over eens zijn dat het niet fijn is als er iemand over je hand poept. Behalve als het je eigen kind is, weet ik sinds gisteren. Gierend van de lach keek ik heen en weer van mijn okergeel besmeurde rechterhand naar het olijke gezicht van mijn zoon. Zich van geen kwaad bewust, natuurlijk niet.

Ondertussen ligt de kleine man op onze slaapkamer in zijn wiegje en klinkt over de babyfoon alleen rustgevend geruis. Over een uurtje of twee zal hij weer van zich laten horen. Dan heeft hij honger en mogen wij weer in actie komen. Ik kan niet wachten.

Column Brouwer en Van Hoef

2010-10-12T18:11:00.003+02:00

Voor de politieke website van Sytse Brouwer en Yuri van Hoef schrijf ik wekelijks een column over politiek en media. Hieronder de editie van dinsdag 12 oktober.

We kunnen weer rustig slapen

De ministersploeg is nog niet eens compleet, maar de eerste meesterzet is al geplaatst: Ivo Opstelten als minister van Veiligheid.

Ik ben fan van Ivo Opstelten. Ik ben ook Rotterdammer. Die twee zaken hebben met elkaar te maken. Nog elke keer als ik Ahmed Aboutaleb op televisie zie, mis ik Ivo Opstelten. Zijn aanstelling als minister van Veiligheid juich ik dan ook van harte toe. Met Ivo Opstelten als minister van Veiligheid kunnen we met zijn allen weer rustig gaan slapen.

Om u hiervan te overtuigen, hoef ik u alleen maar dit filmpje te laten zien. Stop nu met lezen en kijk naar het filmpje.

Wat zei ik u? Is dit een minister van Veiligheid of niet? Kijk hem staan in de middenberm van de Coolsingel. Als een tram hem zou raken, loopt hij uit de rails. De tram, bedoel ik. Deze burgemeester buigt voor niemand. ’We handhaven de regels. Dat is mijn zaak en dat zullen jullie weten ook.’ Misdraag je dan nog maar eens, op lijn 2 van de Rotterdamse Elektrische Tram.

Of het filmpje gewerkt heeft, is maar de vraag. Er worden nog steeds conducteurs bespuugd, uitgescholden en mishandeld, waarschijnlijk ook op lijn 2. Waar het om gaat is dat Ivo Opstelten vertrouwen wekt. Als burgemeester van Rotterdam was hij bij iedereen geliefd. Ik heb nooit iemand horen zeggen dat hij blij was toen Ivo de stad verliet. Als iemand een burgervader was, was het Opstelten. Let wel: We hebben het over een VVD’er in een stad van arbeiders en kankeraars. Over een stad waarin iedereen vooral overal tegen is.

Zo’n man vertrouw ik de Veiligheid van ons land wel toe. Een meesterzet van Mark Rutte.

Zie ook www.brouwerenvanhoef.nl

Column Brouwer en Van Hoef

2010-10-05T17:45:00.005+02:00

Voor de politieke website van Sytse Brouwer en Yuri van Hoef schrijf ik wekelijks een column over politiek en media. Hieronder de editie van dinsdag 4 oktober.

De stille woede van Camiel Eurlings

Sinds afgelopen zaterdag heeft Nederland er een kijkcijferkanon bij: de politieke marathonuitzending.

Het ledencongres van het CDA over de deelname aan het minderheidskabinet trok afgelopen zaterdag gemiddeld 740.000 kijkers. Op het hoogtepunt van de dag, de langverwachte stemming, zaten zelfs 1,4 miljoen mensen aan de buis gekluisterd. Dat is niet weinig. Sterker nog: nooit eerder keken zoveel mensen naar een live-uitzending van een politiek partijcongres. Bij lange na niet. Het vorige record stond op naam van de VVD, toen in 2007 gekozen moest worden tussen Rita Verdonk en Mark Rutte voor het leiderschap van de partij. Daar waren 385.000 televisiekijkers getuige van.

Ook ik zette tijdens mijn ontbijt op de late zaterdagochtend de televisie aan. Ik vond het een vervelende vertoning, daar was ik vrij snel achter. Ik zag zo’n vijfduizend Christendemocraten opgepropt in een afgrijselijk lelijke evenementenhal in Arnhem. Beenruimte hadden ze amper, maar dat hindert niet als je strijdt voor de goede zaak.

Alle aanwezigen haden recht op een minuut spreektijd en het leek alsof elke Christendemocraat daar gretig gebruik van maakte. Na vijf minuten had ik het gevoel of ik alle congresgangers al voor de microfoon had zien staan. De minuut spreektijd bleek voor de meerderheid bij lange na niet genoeg. Regelmatig greep de voorzitter in en kapte de spreker af.

Na tien minuten vond ik het welletjes. Zoveel meningen in zo’n kort tijdsbestek: ik duizelde er van. Toen ik vele uren later met uitgeschakeld geluid teletekst bekeek, zag ik Camiel Eurlings flink uit zijn dak gaan. Zonder geluid zag het er bijzonder komisch uit. Als er weer eens een politiek congres live wordt uitgezonden, zit ik de gehele dag voor de televisie. Met een mooi stukje muziek op de achtergrond. Een prachtige middag wordt dat.

Zie ook www.brouwerenvanhoef.nl

De schoenen van Fleur

2010-09-30T13:58:00.002+02:00

Kenners van mijn oeuvre weten dat ik tijdens mijn treinreizen graag een boekje mag lezen. Zo ook vorige week woensdag, toen ik na een wederom noeste werkdag de achterste coupé van de intercity naar Rotterdam instapte en mijn exemplaar van Gerard Reve’s Op weg naar het einde uit mijn tas opdiepte. De geur van alcohol was nog altijd niet volledig uit de pagina’s verdwenen. Ik kreeg het boek van goede vriend I., nadat zijn moeder haar boekenkast had opgeschoond en van twee boeken van Reve afwilde. Algemeen bekend staand om zijn uitstekend analytisch vermogen, voelde I. feilloos aan dat ik maar al te graag de nieuwe eigenaar van de twee boeken wilde worden.

I. vervoerde de twee titels, De taal der liefde was de andere, naar mijn Rotterdamse woning in een plastic tas van de supermarkt die adverteert met olijke knaagdieren. In de tas bevond zich naast de twee boeken een fles witte wijn, die I. had aangeschaft om het diner van die avond luister bij te zetten. De fles bleek stuk. De helft van de inhoud van de fles had zich inmiddels genesteld in het literaire werk. De vergeelde pagina’s begonnen al te bollen. Een Reve gedrenkt in witte wijn. De volksschrijver zelf zou er ontroerd van zijn geraakt.

Na enkele dagen open en bloot op de eettafel was Op weg naar het einde weer opgedroogd en gereed om in de achterste coupé van de intercity naar Rotterdam door mij gelezen te worden. Want daar waren we, hè. Verlies nooit de grote lijn van het verhaal uit het oog, beste lezer. Ik wilde net beginnen aan de ‘Brief uit Schrijversland’ toen ik nogal luidruchtig gezelschap kreeg. Fleur en Roos betraden de coupé. Van Fleur weet ik zeker dat ze Fleur heette, omdat Roos haar met die naam aansprak. Van Roos weet ik het niet, maar ik vermoed dat ze zo heet. Als je met een Fleur op stap bent, heet je zelf waarschijnlijk Roos, zo werken dat soort dingen nu eenmaal.

Hockeymeisjes, het kon niet missen. Dan weet u het wel. Gezellig gekeuvel vulde het treinstel. Over studie, over kleding, over die keer dat Fleur drie uur in een trein moest blijven zitten, omdat er iemand voor gesprongen was. Fleur vond het vreemd dat ze helemaal geen klap had gevoeld toen de trein de suïcidaal had aangereden. ‘Zoiets merk je toch?’ Roos begreep het ook niet.

Net voorbij Woerden, stuitten de dames op een probleem. Schoenen. Fleur had de verkeerde schoenen aan. Afgetrapte All Stars had ze aan haar voeten en dat schoeisel was niet opgenomen in het gedoogbeleid van de uitgaansgelegenheid waar ze de avond zouden doorbrengen. Voordat u nu Fleur wegzet als een dom wicht: het was de schuld van Roos. Ze had Fleur verkeerd geïnstrueerd. Zo zei ze het, ‘Dan heb ik je verkeerd geïnstrueerd.’

Wat nu?

Marloes werd gebeld. Die zou raad weten. ‘Hé Marloes, we hebben een probleem. Fleur heeft All Stars aan. Ik heb haar verkeerd geïnstrueerd.’ Toch knap van die Roos, dat ze zo haarfijn binnen mum van tijd het probleem uit de doeken deed. Daar kun je louter respect voor hebben. Het bleef even stil. De dames wachtten gespannen of Marloes een oplossing wist. Die wist ze. Marloes had nog een paar zwarte ballerina’s in de kast staan. Maat 43. Die mocht Fleur wel aan. Fleur was door het dolle heen. De ballerina’s waren wel iets te groot, maar het was nog altijd beter dan de afgetrapte All Stars. Zo ziet u maar weer. Geen probleem zo groot, of het wordt opgelost.

Bij station Rotterdam Alexander stapten de opgeluchte dames uit. Ik vermoedde dat het een station te vroeg was, maar dat zei ik mooi niet. Zo ben ik dan ook wel weer. De laatste zeven minuten van mijn reis genoot ik van Op weg naar het einde.

Column Brouwer en Van Hoef

2010-09-28T11:48:00.002+02:00

Voor de politieke website van Sytse Brouwer en Yuri van Hoef schrijf ik wekelijks een columnn over politiek en media. Hieronder de editie van dinsdag 28 september.

Kwajongens

Ze zijn er uit, het kan bijna niet anders of we hebben een nieuwe regering. Of is het gewoon de meligheid die toeslaat?

Het is goed mogelijk dat de actualiteit op zeer korte termijn dit stukje gaat inhalen. Dat deze regels op het moment dat u dit leest al zijn vervallen tot oud nieuws. Op het moment dat ik dit schrijf, is er namelijk nog geen akkoord tussen VVD, CDA en PVV over een minderheidskabinet.

Maar toen ik vanochtend op het NOS Journaal de uitgelaten joligheid van Mark Rutte en Maxime Verhagen aanschouwde, kon het bijna niets anders dan dat ze er bijna uit zijn. Het waren beelden van maandagavond, of maandagnacht. Vooral Rutte had er een jongensachtige schik in om de om hem heen darrende journalisten in de maling te nemen. Even leek het of hij iets gewichtigs ging zeggen, maar na een halve regel zei hij met een stalen gezicht, terwijl de flitsers van de fotografen overuren maakten: ‘U weet het, radiostilte.’ Verhagen had moeite zijn gezicht in de plooi te houden.

Het volgende shot leverde een blik op het enige verlichte raam op het Binnenhof op. Erachter had een klein groepje mensen overduidelijk lol met elkaar. Mark Rutte stapte uit het groepje en liep op het raam toe. ‘Is er al witte rook?’ riep een journalist, terwijl de VVD-leider het raampje opende. Rutte lachte zijn tanden bloot: ‘Gaat u toch naar huis met zijn allen!’ Het weer dichtgeslagen raam smoorde de bulderende lach van het groepje.

Zo veel joligheid kan niet veel anders betekenen: het gaat de goede kant op. Voor de VVD, CDA en PVV in ieder geval. Of het ook voor de rest van Nederland de goede kant is, is een geheel andere discussie. Opvallend detail: In de kwajongensreportage van zo’n twee minuten was geen spoor van Geert Wilders te bekennen.

Zie ook www.brouwerenvanhoef.nl

In balans met Wesley

2010-09-24T14:23:00.009+02:00

Volgens hardnekkige geruchten gaat Wesley Sneijder dit jaar uitgeroepen worden tot voetballer van het jaar. Of dat terecht is of niet, daar ga ik me niet over uit laten. Voor je het weet heb je een proces aan je broek. Gelukkig hoeft onze Wes niet te treuren als het toch Lionel Messi is die er met het goud vandoor gaat. Wes is namelijk genomineerd voor nog een prijs, en wat voor één: de Meester Kackadorisprijs 2010. Die kun je in je zak steken.

U bent geen enorme sukkel als u niet weet wat de Meester Kackadorisprijs is. Ik wist het ook niet en ik vind mezelf geen enorme sukkel, dus waarom zou u dat dan wel zijn? De Meester Kackadorisprijs is een initiatief van de Vereniging tegen kwakzalverij. Dan wordt het al een stuk duidelijker hè? Wesley draagt een bandje om zijn pols. Net als Dirk en Nigel en wat andere jongens in een oranje voetbalshirt. Met dat bandje val je niet om, zowel fysiek als geestelijk, zegt Wesley. En je wordt er sterk van. De Vrije Universiteit Amsterdam onderzocht het. Wesley had het fout, maar dat vermoedde u natuurlijk al een beetje.

Maar die naam, Meester Kackadorisprijs, die naam laat me niet los. De naam Meester Kackadoris komt van een tafelspel uit 1631 van Marnix van St. Aldegonde, getiteld Meester Kackadoris ende een doof wyf met eyeren. Het wyf wil weer mooi worden en roept de hulp in van Meester Kackadoris. Ze wordt opgelicht, dat is het plot. Tot zover het educatieve gedeelte van dit stukje.

Ik vind hem fantastisch, die naam. Meester Kackadoris. Ik zou het de hele dag kunnen zeggen, maar dat ga ik niet doen. Als je de hele dag Meester Kackadoris gaat lopen zeggen, draag je binnen de kortste keren een witte jas met de mouwen op je rug gebonden. Dat lijkt me een slecht idee.

Als Wesley de Meester Kackadorisprijs wint, wordt hij de opvolger van de Nederlandse Vereniging Kritisch Prikken. Dat is misschien nog wel een mooiere naam dan Meester Kackadoris. Je zal er voorzitter van zijn. Voorzitter van de Nederlandse Vereniging Kritisch Prikken. Zet dat maar eens op je CV. De vereniging won de prijs trouwens omdat ze medeschuldig was aan het mislukken van de inentingscampagne tegen baarmoederhalskanker. Dan kun je maar beter een nutteloos bandje om je pols dragen.

En Wes: niet boos worden hè, als je wint. Het is maar een spelletje.

Moge Suzie rusten in vrede

2010-09-23T16:08:00.006+02:00

Zo af en toe stuit je op een nieuwsberichtje dat je hele dag goed kan maken. Vanmiddag las ik zo’n berichtje op Nu.nl, de onbetwiste kampioen van de onzinnige berichtgeving. Dat ik om het berichtje moest gniffelen, jazeker, ouderwets gniffelen, daar voelde ik me ietwat beschaamd over. Het berichtje van niet meer dan twee alinea’s ging namelijk over een brute moord in Engeland.

Wat was er gebeurd? Naar goed Engels gebruik komt de 29-jarige Anthony Parker dronken thuis. Zijn vriendin, die naamloos blijft in het stukje, is daar niet van gediend. En terecht, woon je al samen met een Brit, komt ie ook nog eens dronken thuis, wat gaan we nu krijgen zeg? In de ruzie die ontstaat, besluit Anthony het meisje te choqueren. Hij stopt Suzie in de magnetron. Suzie is de hamster van Anthony en het boze meisje. Was het daar maar bij gebleven. Wanneer Marianne Thieme dit stukje leest, om welke reden dan ook, kan ze nu beter de andere kant op kijken. Anthony Parker zet de magnetron aan.

Hoe denkt u dat het afloopt? Inderdaad, Suzie overleeft het niet. Hamsters en magnetrons staan niet op goede voet met elkaar, dat weet iedereen. Anthony weet het ook. Dat vertelt hij ook aan de rechter, want Anthony komt er natuurlijk niet met een mea culpa aan het boze meisje vanaf. Anthony Parker verklaart dat het niet zijn bedoeling was om Suzie te vermoorden en noemt haar ‘de beste hamster die ik ooit gehad heb’. Wat er met Anthony’s eerdere hamsters gebeurd is, blijft in het ongewisse. Ik hoop dat hij toen nog geen magnetron had. Of dat hij toen nog niet dronk.

Opgetrommelde agenten vertelden dat het goed te zien was dat de hamster had geleden. Dat kan ik me indenken. Ik heb nog nooit een opgewarmde hamster mogen aanschouwen, maar ik gok erop dat het beestje er niet knapper op wordt. En dat hij er ook niet lekkerder van gaat ruiken. Hoe zou je hem er weer uit halen trouwens? Een hamster uit een magnetron. Heb je een ovenhandschoen nodig? Of twee? En waar laat je hem? Anthony Parker stopte hem in de vuilcontainer. Zoveel hield hij van Suzie.

Misschien vindt u het wat ranzige praat, de nazorg van een opgewarmde hamster. Maar ik ben niet degene die het beestje in de magnetron heeft gestopt, hè? Vergeet dat niet. Ik heb zelf een kat. Dat kans dat ik hem in de magnetron stop is te verwaarlozen. Ook als ik dronken thuis kom. De kans dat mijn kat zelf de magnetron inkruipt als ik het deurtje open zet, is een stuk groter. Binnen tien seconden zit hij erin. Nietsvermoedend. Het verschil tussen mij en Anthony Parker is, dat ik de kat uit de magnetron haal, voordat ik het deurtje weer sluit en het beest drie minuten laat rondtollen in verzengende hitte.

Ik wil alleen maar zeggen: stop uw hamster niet in de magnetron. Dat loopt slecht af. Namelijk met negen weken celstraf (als u de hamster in een magnetron in Hartlepool stopt tenminste) en een dode hamster. Niet doen dus. Echt niet. U bent gewaarschuwd.

Column Brouwer en Van Hoef

2010-09-21T09:39:00.004+02:00

Voor de politieke website van Sytse Brouwer en Yuri van Hoef schrijf ik wekelijks een column over politiek en media. Hieronder de editie van dinsdag 21 september.

Celine steekt haar handen uit de mouwen

Wat een geluk dat WNL ons publieke bestel is komen versterken. Anders waren we toch mooi verstoken gebleven van een van de geheimen achter Prinsjesdag.

Ik dacht even dat ik in een herhaling van het Jeugdjournaal van de vorige avond beland was, maar het was toch echt het programma Ochtendspits van nieuwbakken omroep WNL dat tijdens mijn ontbijt aan me voorbij trok. Verslaggeefster Celine Huijsmans, die u wellicht nog kent als belspelmeisje, was met een cameraploeg naar de Hofstad gestuurd om een reportage over Prinsjesdag te maken.

Celine had de belofte van WNL om het allemaal eens helemaal anders te gaan doen goed onthouden, want ze bood ons lieve kijkbuiskindertjes een geheel nieuwe blik op het jaarlijks terugkerend politiek festijn. Een gezette kale man in een oranje wegwerkershesje had zich naast Celine opgesteld op het Lange Voorhout. De man, wiens naam vrijwel direct weer uit mijn geheugen verdween, maar het zal iets van Kees of Piet geweest zijn, was verantwoordelijk voor de betouwing van de trambanen op de route van de gouden koets. Het zou toch verschrikkelijk zijn als de wielen van de koets, of erger nog de hoeven van de paarden, in de rails liepen. Kees of Piet en zijn mannen voorkwamen met hun kilometers touw dat zoiets gebeurde.

Hoe dat dan in zijn werk ging, wilde Celine wel eens weten. Vol overgave legde Kees of Piet de procedure uit. Het blijkt dat je een stuk touw neemt, en dat stop je dan tussen de rails. Goed aanstampen en klaar is Kees. Of Piet. Op dat moment werd de participerend journaliste in Celine wakker. En dus werd Celine in een wegwerkershesje gestoken en kreeg ze twee gigantische werkmanshandschoenen aan haar poezelige knuistjes geschoven. Lukraak begon Celine het touw in de rails te stampen, totdat de assistent van Kees of Piet haar erop wees dat het wellicht beter was om te starten waar hij opgehouden was.

Het viel nog niet mee, vond Celine en na een meter of twee liet ze het touwstampen voor wat het was. Ongelooflijk, dacht ik terwijl ik de laatste hap van mijn boterham met aardbeienjam nam. Die linkse kerk van Goedemorgen Nederland heeft ons jarenlang van de essentie van Prinsjesdag weerhouden. Godzijdank voor WNL!

Zie ook www.brouwerenvanhoef.nl

Nemen wij dan samen afscheid van Kentucky, mijn land

2010-09-17T14:37:00.011+02:00

‘PBG is het niet geworden,’ smste vriend R. donderdagavond om een uur of half elf vanuit een theater in Dordrecht. Kut, dacht ik. Op de late avond schiet me nog wel eens een banaliteit te binnen. Ik weet ook niet wat het is. Neemt u er niet teveel aanstoot aan. Maar PBG was het dus niet geworden. PBG is Vlaams romanschrijver Paul Baeten Gronda en hij heeft niet de Academica Debutantenprijs gewonnen. Daar baal ik van.

Het was in het najaar van 2008 dat R. mij tipte over een boek dat hij gerecenseerd had voor De Boekenkrant. Het was het debuut van Paul Baeten Gronda, en heette Nemen wij dan samen afscheid van de liefde. Alleen al door die titel was ik direct verkocht. Ik las het boek in vliegende vaart en vond het prachtig. Vanaf dat moment adopteerden R. en ik PBG als veelbelovend schrijver, als onze (of eigenlijk R.’s) ontdekking.

Nemen wij dan samen afscheid van de liefde is een schitterend absurdistisch boek over het compleet lege bestaan van airconditioningmonteur Max Eugène Venkenray en zijn vrienden Vincent, Sam en Jimbo. Ze kletsen wat in het rond en doen verder niet zoveel. Jimbo laat de deur van zijn huis standaard open staan, omdat hij anders open moet doen als er iemand aanbelt. Dan weet je het wel. Tot zover de inhoud. De stijl van PBG wordt vaak vergeleken met die van de langharigste romancier van Vlaanderen, Herman Brusselmans. Te vaak. PBG is beter. Veel beter. Grappiger, genuanceerder, scherper.

Een ruim jaar geleden keek ik dan ook reikhalzend uit naar de opvolger van Nemen wij dan samen afscheid van de liefde. Ik las het boek, Kentucky, mijn land geheten, in drukproef op vakantie in Toscane (oh, heerlijk Toscane) en recenseerde het voor Cultuurbewust.nl. Nu ik die recensie teruglees klinkt hij wat negatiever dan ik hem bedoeld heb. Kentucky, mijn land is nog steeds een meer dan zeer lezenswaardig boek, en bijzonder geestig, maar gewoon niet zo goed als Nemen wij dan samen afscheid van de liefde.

Ondertussen ontwikkelde PBG zich tot een Vlaams televisiepersoonlijkheid door de droogkloot uit te hangen in het programma De laatste show. In Nederland wordt dit programma overduidelijk niet bekeken. De boeken van PBG verkopen nauwelijks. Geheel ten onrechte. De Academica Debutantenprijs gaat daar waarschijnlijk niets aan veranderen, want hij won hem niet. Geheel ten onrechte, hoewel ik Blinde wereld van Ellen Heijmerikx, die wel met de prijs aan de haal ging, niet gelezen heb. Als de jury van de Academica Debutantenprijs de kas van PBG niet spekt, doe ik nog maar een poging: Koop en lees Paul Baeten Gronda! Het schijnt dat hij zich uit de maatschappij heeft teruggetrokken om zich vol te storten op zijn derde boek. Ik kan niet wachten.

Column Brouwer en Van Hoef

2010-09-14T11:12:00.003+02:00

Voor de politieke website van Sytse Brouwer en Yuri van Hoef schrijf ik wekelijks een column over politiek en media. Hieronder de editie van dinsdag 14 september.

Naar binnen die was!

Hulde aan het Engelse district Croydon. Eindelijk een gemeente die eens iets doet aan het vermaledijde fenomeen wasgoed.

Het moet een raar moment geweest zijn voor de inwoners van het Engelse district Croydon, onderdeel van Greater London. Van de ene op de andere dag verbood het dagelijks bestuur de Croydonaren om hun wasgoed op het balkon te laten drogen. Te gevaarlijk. Het zware, natte wasgoed kan wel eens van de lijn glijden en op straat belanden en daar zou maar net een nietsvermoedende voetganger langslopen. De gevolgen zouden niet te overzien zijn.

De gemeente heeft nog een argument voor het opmerkelijke verbod, een argument met een estethisch oogmerk. Kort gezegd: het ziet er niet uit, dat frisgewassen textiel wapperend in de wind. Het is de Croydonse gemeente menens. Inwoners die hun wasgoed toch buiten hangen, worden met huisuitzetting bedreigd. Wasgoed droog je binnenskamers, en nergens anders.

Dat noem ik nog eens daadkracht. Criminaliteit? Immigratieproblematiek? Allemaal geklets in de ruimte. Wasgoed, dat is het symbool van de verderfelijke moderne tijd. Het is toch te gek voor woorden, dat je dagelijks geconfronteerd wordt met de uitgelubberde witte oude-mannen-onderbroeken van je vadsige buurman? Chapeau dat daar eindelijk eens actie tegen ondernomen wordt. Het loopt de spuigaten uit.

Ik ben benieuwd waar het dagelijks bestuur van Croydon als volgende mee op de proppen komt, in de strijd tegen de aangezichtsvervuiling. Die afschuwelijke afvalbakken, die staan toch ook alleen maar in de weg? Laat mensen lekker hun rotzooi in hun eigen prullenbak weggooien! En fietsenrekken, die zijn toch niet meer van deze tijd? Er is toch niet voor niets een halletje in je portiekflat gebouwd?

Zie ook www.brouwerenvanhoef.nl

Arme Bastiaan

2010-09-04T14:56:00.004+02:00

Op onbewaakte ogenblikken wil ik wel eens afdwalen naar de rubriek 'achterklap' op de hapklare-nieuwsbrokken website nu.nl. Daar schaam ik me niet voor. Ik zou kunnen zeggen dat ik de site alleen bij de kapper lees, maar bij de kapper kom ik niet en ik ben er de persoon niet naar om zijn lezerspubliek in de maling te nemen.

Prachtige rubriek. Achterklap. De naam is goed gekozen. Als je even een beetje in de put zit, zou ik vooral deze rubriek eens bezoeken. Al het leed over Bekende Nederlanders en ander gespuis wordt er in overzichtelijk korte berichtjes aan het Nederlandse gewone volk medegedeeld. Het valt niet mee om Bekende Nederlander te zijn. Je zult zien dat het met je eigen kommer en kwel best meevalt.

Vanmiddag las ik een berichtje over ene Bastiaan van Schaik. Ik wist niet wie het was, Bastiaan van Schaik. In de tweede regel stond waarom hij tot de BN'ers gerekend wordt. Modestylist. Vandaar dat ik hem niet kende. Ik heb net zoveel verstand van mode als van openhartchirurgie. Er stond ook een foto van Bastiaan bij. Half verscholen achter vettige blonde haren prijkte een gezicht dat overduidelijk iets teveel aan het socializen was geweest. Een stoppelbaardje probeerde manmoedig een onderkin te camoufleren. Om Bastiaans nek was een soort poema gedrapeerd. De man is modestylist, dus wees niet verbaasd als u binnen nu en enkele weken winkelstraten vol met om nekken en halzen gewikkelde poema’s tegenkomt. Ik waarschuw u maar even. Zo ben ik. Geen dank.

De kop boven het artikeltje dwong me het berichtje te lezen. ‘Bastiaan van Schaik toont galstenen’ stond er. Ik was even bang dat Bastiaan een carrièreswitch gemaakt had en nu als performing kunstenaar in een galerietje ging staan met een stel galstenen in zijn modegevoelige knuisten. Gelukkig bleek dat niet het geval. Of nou, gelukkig. Het bleek om zijn eigen galstenen te gaan. Die waren operatief verwijderd. Bastiaan houdt zijn nek angstvallig verborgen achter een poema, maar zijn galstenen zijn voor een ieder in vol ornaat te bewonderen. Bastiaan plaatste een foto van de blokkade van zijn galblaas op Twitter. ‘Heel ranzig’ gaf hij in de begeleidende tekst aan.

Ik geloof het graag. Het kostte me weinig moeite om de door nu.nl zo behulpzaam toegevoegde link naar de foto te negeren. Ik heb vanochtend de ontlasting van mijn kat uit de kattenbak geschept. Wilt u de foto's zien?

Column Brouwer en Van Hoef

2010-09-01T13:03:00.002+02:00

Voor de politieke website van Sytse Brouwer en Yuri van Hoef schrijf ik wekelijks een column over politiek en media. Hieronder de editie van dinsdag 31 augustus.

Wachten op Di Rupo

De onderhandelingen over het te vormen minderheidskabinet zijn in de vierde week beland. Vooral door de groeiende weerstand binnen het CDA wordt de stemming steeds somberder. Een blik naar het zuiden leert dat het altijd nog erger kan.

Een stuk of vijftien microfoons staan stram in de houding te wachten op wat komen gaat. Op de wat gammele stoel voor een muurtje dat ooit wit geweest moet zijn, had tien minuten geleden Elio di Rupo plaats moeten nemen voor een persconferentie. Volgens de commentator van de Vlaamse televisie hanteert de Belgische preformateur standaard een ‘academisch kwartiertje’. ’De term “zo dadelijk” valt niet altijd letterlijk te nemen,’ meldt dezelfde commentator, wanneer Di Rupo na twintig minuten nog altijd niet verschenen is. De man is het wachten duidelijk beu.

Het is niet alleen het wachten op Di Rupo waar de commentator moedeloos van wordt. Hij zou nu toch wel eens een regering willen, en een stabiele als het even kan. Waar we in Nederland in ieder geval nog enig zicht hebben op een minderheidskabinet, is het bij onze zuiderburen een uitzichtloze bende. Met zeven (!) partijen onderhandelde Di Rupo over een kabinet en na negen weken is zondagavond duidelijk geworden dat de besprekingen gestrand zijn. De Vlamingen willen niet dat er meer geld naar Brussel gaat. Dat is, zeer kort samengevat, een beetje waar het om draait. Ze weten het zelf ook niet helemaal. Di Rupo diende zijn ontslag in bij koning Albert, maar deze weigert dat te aanvaarden. Groot gelijk, laat hij zelf de klerezooi maar opruimen.

Na een half uur gooit de Vlaamse televisie er maar een muziekje in. Elio di Rupo is nog steeds niet op komen dagen. Ik zet de televisie uit. Ik ben het wachten beu, heel even voel ik me een Vlaming

Zie ook www.brouwerenvanhoef.nl

Leest en verrijkt uw geest: Het woeden der gehele wereld

2010-08-26T13:51:00.010+02:00

Maarten 't Hart. Dat is toch die man met die stem die kraakt als een honderd jaar oude, volkomen uit het lood geslagen eikenhouten deur? De man die in 1993 op het Boekenbal verscheen in vrouwenkleren en onder de naam Maartje 't Hart, zonder dat zelfs zijn eigen vrouw ervan op de hoogte was? De man die alleen maar kan zeiken over zijn geboortestad Maassluis en zijn bekrompen, gereformeerde ouders?

Misschien was het om één van die drie redenen dat ik in mijn toch omvangrijke leescarrière nog nooit iets van de gedragsbioloog gelezen had. Mijn vriendin had me al meerdere malen Het woeden der gehele wereld aangeraden, een boek dat ze op de middelbare school gelezen had. Ik was huiverig. Zo'n irritante man kon nooit een groot schrijver zijn. Enig vooroordeel is mij niet vreemd.

Toen zag ik 't Hart in Zomergasten vertellen over het doorkruipgedrag van de stekelbaars. …Het doorkruipgedrag van de stekelbaars… Twintig jaar lang zat Maarten ’t Hart voor een aquarium in een Leids laboratorium om te kijken hoe en wanneer een mannetjesstekelbaars door een nestje kruipt. En nu vertelde hij erover tegen de nerveuze Jelle Brandt Corstius. Vol vuur. Wat een kerel, die Maarten ’t Hart. Na zijn college leek het helemaal niet volkomen debiel om twintig jaar van je leven door te brengen voor een aquarium. En de stekelbaars is een prachtige vis.

De volgende ochtend bevond ik mij zoals zo vaak in de trein naar de Domstad. Uit mijn tas diepte ik een exemplaar van Het woeden der gehele wereld op. Wat een geweldig boek. Een spannend boek ook, bekroond met de Gouden Strop in 1994. Maar Het woeden der gehele wereld is veel meer dan alleen maar een spannend boek. Het is een stilistisch hoogstaande Bildungsroman, waarin het medelijden om de in zijn jeugd gepeste Alexander Goudveyl geleidelijk aan overgaat in bewondering voor zijn vasthoudendheid en talent op de piano.

Natuurlijk, Maassluis (hoewel nergens bij die naam genoemd) en de gereformeerden krijgen er weer stevig van langs. Maar laten we eerlijk zijn: als je naast Vlaardingen en Schiedam ligt en nog steeds het lelijke broertje bent, vraag je er wel een beetje om. En als de beschrijving van het gezinsleven van de Goudveyltjes ook maar voor vijf procent is gebaseerd op het leven in de familie ’t Hart, is het obsessieve gefoeter op het gereformeerde geloof ook makkelijk te verklaren.

Nog niet zo lang geleden recenseerde ik voor De Boekenkrant een bundel spannende verhalen van literaire auteurs, onder de titel Stervensuur. Dat experiment bleek niet helemaal geslaagd. Waar het spannend was, was het stilistisch krakkemikkig en waar de nadruk op de stijl gelegd was, was het zo spannend als een voetbalwedstrijd tussen Sparta en Almere City FC. Misschien hadden de deelnemers aan Stervensuur er goed aan gedaan ter inspiratie Het woeden der gehele wereld tot zich te nemen. Een spannend, literair boek. Het kan.

Column Brouwer en Van Hoef

2010-08-24T17:21:00.003+02:00

Voor de politieke website van Sytse Brouwer en Yuri van Hoef schrijf ik wekelijks een column over politiek en media. Hieronder de editie van dinsdag 24 augustus.

Er schuilt een Frits Wester in ons allemaal

Gisterenochtend zorgde overvloedige regenval voor nogal wat overlast op de snelwegen. Op de site van het Algemeen Dagblad las ik dat het de schuld is van links.

Het is me al jarenlang een doorn in het oog: de vox pop, een journalistieke term afgeleid van het Latijnse vox populi, stem van het volk. Met een vox pop proberen de redacties van de verschillende nieuwsprogramma’s de mening van de gemiddelde Nederlander over het onderwerp van gesprek te achterhalen. Dat schijnt belangrijk te zijn. Elk nieuwsbulletin zien we wel weer een nietsvermoedende landgenoot die op de plaatselijke weekmarkt een microfoon onder de neus gedrukt krijgt. De ondervraagde wil uiteraard niet met de mond vol tanden staan op de nationale televisie en roept daarom maar het eerste wat er in hem of haar op komt. Meestal raakt het kant noch wal.

Dankzij het internet hebben we de vox pop eigenlijk niet meer nodig. De (landelijke) kranten, of in ieder geval die van het meer populistische soort, geven hun lezers onder ieder bericht op de website alle ruimte om eens lekker hun ongezouten mening over het nieuwsfeit te geven.

Nou, dat zullen we weten ook. Die kans laten we ons natuurlijk niet ontnemen. Een berichtje over de PVV of de formatiegesprekken levert op de site van het Algemeen Dagblad binnen een paar uur zo’n tachtig reacties op. Zoek maar eens een berichtje op, het liefst over een smeuig onderwerp, integratie ofzo. Je weet niet wat je leest. De verwijten vliegen van links naar rechts. Allebei deugen ze voor geen meter. De termen ‘zakkenvullers’ en ‘allochtonenknuffelaars’ zijn niet van de lucht. Probeer het te zien als cabaret. Lukt dat niet, dan kunt u maar beter emigreren.

Zie ook www.brouwerenvanhoef.nl

Over de edele kunst van het knakworst scheiden

2010-08-18T17:11:00.003+02:00

Ik kan niet koken. Ik kan wel eten klaarmaken. Tussen die twee begrippen zit een wereld van verschil. Als u er uitleg over wilt, moet u het maar laten weten. Koken dus. Ik kan het niet. Geef mij een stapel kakelverse groenten, geurige kruiden en een prachtig stukje vlees en ik maak er een onsmakelijke derrie van. Laat mij een fantasievolle maaltijd bereiden en een belletje naar de pizzeria is niet ver weg.

En toch heb ik een keer kookles gegeven.

Het was op een zonnige zomeravond, als u liever heeft dat het een druilerige herfstdag was, mag dat ook, dat maakt voor het verhaal niet uit. Ik zat in de doorgezakte rode stoel in mijn studentenkamer te lezen toen ik gerommel hoorde in de aan mijn kamer grenzende keuken. Dat kwam niet vaak voor in het studentenhuis, dat doorgaans nauwelijks meer geluid produceerde dan een klooster voor doven en slechthorenden.

Tussen de regels door luisterde ik naar het gekletter van pannen. Ook de koelkast werd een paar keer geopend en gesloten. Daarna bleef het een minuutje zo stil als altijd. Na enkele voorzichtige voetstappen over de nieuwe plavuizen werd er op mijn deur geklopt. ‘Kom maar binnen,’ riep ik, niet van plan de knusheid van mijn doorgezakte rode stoel te verlaten. Tergend langzaam en met een luide kraak opende mijn kamerdeur. De veroorzaker van het geluid liet zich echter nog niet zien.

‘Uh, ik ben aan het koken, maar het lukt niet zo. Kun je me misschien helpen?’ Ik herkende de nerveuze stem van mijn nieuwe huisgenote. Het meisje was enkele dagen ervoor vanuit haar ouderlijk huis bij ons komen wonen. Haar moeder had me gevraagd of ze veel gevaar liep als ze ’s avonds alleen over straat zou gaan. Ik had geantwoord dat dat best goed zou komen.

Omdat de vraag van de huisgenote zo hulpeloos had geklonken, en omdat ik nu eenmaal ook de kwaadste niet ben, verliet ik mijn rode stoel en liep ik naar de keuken om de helpende hand te bieden. Daar stond ze, mijn kersverse huisgenote, met een reddeloze blik in haar ogen en een blik knakworstjes in haar rechterhand. Een leeg steelpannetje wachtte op het aanrecht op wat komen ging.

Haar dilemma was dit: Ze wilde knakworstjes eten, maar het blikje dat ze had aangeschaft, bevatte er tien. Ze dacht dat ze niet meer dan vijf worstjes op kon. Wat nu te doen met de andere vijf worstjes? Ik keek haar even doordringend aan. Was ik daar mijn rode stoel voor uitgekomen? Na een paar tellen kreeg ik in de gaten dat ze me niet in de maling stond te nemen. Wat moest ik zeggen? Hoe leg je iemand uit wat je met vijf overbodige knakworsten moet doen?

‘Je kunt er vijf in het pannetje doen, of zes, als je toch zes worstjes wilt. De anderen doe je dan in een bakje in de koelkast.’ Dat klonk best logisch. Zo moeilijk was het blijkbaar niet om de edele kunst van het knakworst scheiden uit te leggen. Tevreden sloeg ik mijn armen over elkaar. Maar mijn kookles was nog niet over. Hoe ze dan die vijf worstjes in het pannetje kreeg en de andere vijf in het bakje. Nadat ik haar de wonderbaarlijke uitvinding van de vork had onthuld, benoemde ik in één moeite door de werking van de kookplaten en de herkenningspunten van een eetklare knakworst.

Terug in mijn doorgezakte rode stoel kostte het me de nodige moeite om het boek dat ik aan het lezen was weer ter hand te nemen, gespitst als ik was op de geluiden uit de keuken. Na enige minuten kwam de geur van gloeiend hete knakworst me tegemoet. Na die zonnige zomeravond heb ik de huisgenote nooit meer in de keuken gehoord.

Leest en verrijkt uw geest: Music hall

2010-08-13T16:11:00.005+02:00

Wie aan de Vlaamse letteren denkt, denkt aan Paul van Ostaijen. Zijn experimentele poëzie en proza, zijn politieke betrokkenheid (Van Ostaijen stak zijn flamingantisme niet bepaald onder stoelen of banken), en de beroemde foto met de hoed hebben van de Antwerpenaar een mythisch figuur gemaakt. Als een Jimmy Hendrix of Kurt Cobain avant la lettre heeft ook zijn vroegtijdige dood bijgedragen aan zijn legendarische status. Op 18 maart 1928 overleed Paul van Ostaijen op 32-jarige leeftijd aan de gevolgen van tuberculose.

In 1964 vond Gerrit Borgers het tijd om een overzicht van het veelzijdige oeuvre van Paul van Ostaijen uit te brengen. Als titel koos hij de naam van de debuutbundel van Van Ostaijen: Music Hall. In Borgers’ bloemlezing zijn een groot aantal gedichten en verhalen bijeengebracht, uit verschillende stadia van zijn carrière. Dit levert een boek op dat op zijn zachtst gezegd ‘bont’ genoemd kan worden. De bundel springt van de, in ieder geval voor Van Ostaijens doen, traditionele gedichten van zijn debuutbundel naar de typografisch uit de band springende vormexperimenten uit Bezette Stad. Het meest beroemde voorbeeld van dat laatste type is ‘Boem Paukeslag’, het verontrustende en beklemmende gedicht met verschillende lettertypes en -groottes dat zelfs nog eens op een t-shirt is afgedrukt en ook de omslag van de bloemlezing vormt.

Van een heel andere toon is één van zijn beroemdste gedichten, ‘Marc groet ’s morgens de dingen’, waarin Van Ostaijen luchtig en vrolijk de dagelijkse dingen bespreekt: “Dag ventje met de fiets op de vaas met de bloem / ploem ploem”. Het contrast met de nerveuze vormexperimenten van Bezette Stad kan niet groter, zoals eigenlijk heel Music Hall een aaneenschakeling van contrasten is. Niet voor niets luidt de ondertitel van de bloemlezing Een programma met Charleston, grotesken, polonaises en dressuurnummers’.
Tussen de gedichten door laat Borgers ook het prozawerk van Van Ostaijen aan bod komen. Ook hier zijn de contrasten groot. De prozastukken lopen uiteen van korte beschouwingen tot een ‘zelfbiografie’ en grotesken. Het meest interessante verhaal in het prozagedeelte is ongetwijfeld de grotesk ‘De stad der opbouwers’, een verhaal over de inwoners van Creixcroll, die hun stad zo vol bouwen dat een inwoner die het waagt iets af te breken niet eens terechtgesteld kan worden, omdat er geen plaats meer is voor een schavot. Het stuk is hilarisch geschreven, maar is tegelijkertijd een uiterst kritische verhandeling over ongebreidelde vooruitgang.

Het verhaal ‘De stad der opbouwers’ en het gedicht ‘Boem Paukeslag’ zijn exemplarisch voor het werk van Paul van Ostaijen. Bij elke lezing en herlezing daagt het uit tot overpeinzingen en nieuwe inzichten. De enorme diversiteit in zijn literaire productie maakt Paul van Ostaijen een ongrijpbare figuur in de Nederlandstalige letteren. Gerrit Borgers heeft die diversiteit en ongrijpbaarheid schitterend tot uiting laten komen in Music Hall. Met de bloemlezing heeft hij een het complete oeuvre van Van Ostaijen samengevat en bovendien zijn naam als tekstbezorger tot op de dag van vandaag gevestigd.

Dit stuk was eerder te lezen op www.cultuurbewust.nl

Column Brouwer en Van Hoef

2010-08-10T17:43:00.002+02:00

Voor de politieke website van Sytse Brouwer en Yuri van Hoef schrijf ik wekelijks een column over politiek en media. Hieronder de editie van dinsdag 10 augustus.

Cubaanse hangoudere

Vier jaar lang zagen we hem niet. Maar daar was hij weer. In zijn vertrouwde olijfgroene legeruniform sprak Fidel Castro het Cubaanse Parlement toe.

Ik kon het bijna niet geloven. Hij was het echt. Daar stond hij, fier overeind. De baard misschien wat pluiziger, maar verder zag Fidel Castro eruit zoals Fidel Castro er al honderd jaar uit ziet.

Om heel eerlijk te zijn lette ik niet echt op wat hij te vertellen had. De Verenigde Staten zullen wel weer iets verderfelijks hebben uitgevreten. Als zijn uiterlijk niet veranderd was, dan zijn retoriek vast ook niet.

Wat zou hij gedaan hebben, in die vier jaar? Hoe lang is hij ziek geweest? Was hij echt bijna dood, of wilden de Verenigde Staten ons dat alleen maar laten geloven. Misschien was hij het gewoon spuugzat en heeft hij vier jaar lang in het zonnetje met een dikke sigaar in zijn hoofd naar de Buena Vista Social Club liggen luisteren. Als de ultieme hangoudere, zeg maar. Je weet het niet, je weet het niet.

De 600 leden Parlementsleden vonden het prachtig, natuurlijk. Als de grote leider binnenkomt, sta je op en ga je klappen. Minutenlang. Waarschijnlijk hebben ze net zo goed geluisterd naar de toespraak als ik.

Ik ben gaan googlelen. Kijken of iemand wist wat hij verteld heeft, of iemand erop heeft gelet. Het blijkt dat hij sprak over de mogelijke Amerikaanse sancties tegen Iran en brak een lans voor de Cubaanse spion Gerardo Hernandez, die in een Amerikaanse cel gevangen zit. Waarvan akte Fidel, waarvan akte. Soms is vier jaar radiostilte helemaal zo gek nog niet.

Zie ook www.brouwerenvanhoef.nl

Column Brouwer en Van Hoef

2010-08-04T13:45:00.003+02:00

Voor de politieke website van Sytse Brouwer en Yuri van Hoef schrijf ik wekelijks een column over politiek en media. Hieronder de editie van dinsdag 3 augustus.

Ik wil de ezel zijn

Een Russische ezel is momenteel het meest vertroetelde wezen op aarde. Met dank aan Brigitte Bardot en het Kremlin.

Een aantal Russische ondernemers dacht een mooie manier te hebben gevonden om meer mensen naar hun strandtenten te lokken. Ze snoerden ezel Anapka vast aan een parachute en lieten het dier als een volleerd parasailer voortslepen door een speedboot. Je hoeft geen Marianne Thieme te heten om te weten dat dat niet deugt.

Het was Brigitte Bardot die aan de bel trok bij het Kremlin. Een uitgekookte medewerker aldaar zag de publicitaire waarde van het geval en sindsdien is de vliegende ezel het meest te benijden wezen in Rusland en verre omstreken. Anapka mag bijkomen van zijn avontuur in de stallen van het Kremlin.

Die stallen zijn niets minder dan een 5-sterren hotel. In het verblijf is plaats voor zeventig dieren en al die plaatsen worden ingenomen door paarden die gebruikt worden tijdens ceremonies van president Medvedev. Niets wordt aan het toeval overgelaten om Anapka van zijn trauma af te helpen. De ezel krijgt een VIP-behandeling.

Vierentwintig uur per dag staat een team voor het lastdier klaar. Een masseuse verwent hem met zenuwkalmerende zalfjes en uiteraard keuvelt een ezelfluisteraar zich een slag in de rondte om de onvrijwillige vlucht een plekje te geven. Na de lunch gaat Anapka onder de zonnebank, om de spieren te ontspannen.

Ik las het berichtje een keer of drie en bekeek de foto van de ezel in de lucht. Het is geen fijn gezicht. Prachtig dat het Kremlin het dier een betere tijd geeft, pr-stunt of niet. Maar ik zit me toch af te vragen wat er gebeurd zou zijn als het een politiek activist was geweest die daar zo onvrijwillig in de lucht had gebungeld.

Zie ook www.brouwerenvanhoef.nl

Relaas van een hoofdletter W

2010-07-30T15:45:00.003+02:00

‘Ja, ineens was het hommeles in het alfabet. Ik begrijp er niets van. De ene dag sta je gezellig met elkaar te praten, de volgende dag willen ze niets meer van je weten. Ben je ineens die grote, lompe, dikke W. Terwijl, ik doe geen vlieg kwaad. Ik was als een vader voor die kleine letters. Ik ben toch de grootste van het stel hè. Allemaal kwamen ze bij me. Als ze ergens mee zaten, of gewoon voor een praatje. Maar sinds een paar dagen niet meer. We kunnen geen goed meer doen.

Wij hoofdletters zouden de kleine letters als minderwaardig beschouwen, daar gaat het allemaal om. Wij zijn een stuk groter, en daar zouden we volgens de kleine letters wat meer rekening mee mogen houden. We moeten niet zo op de voorgrond treden, de kleintjes wat meer de ruimte geven. Alsof wij er iets aan kunnen doen. Ik heb er toch ook niet voor gekozen om een hoofdletter te zijn? De klinkers, die zijn het ergste. Ze stoken iedereen op. Ook de hoofdletters hoor, vergis je niet. Ze kijken elkaar niet eens meer aan. Het zit in ze hè, die arrogantie. “Zonder klinkers geen woorden,” zeggen ze dan. Ja, het klopt wel natuurlijk. In het Nederlands in ieder geval dan. Maar met alleen klinkers kom je ook niet ver. Je kunt moeilijk een pagina lang alleen maar ‘aai’ en ‘oei’ schrijven. Dat gaat nergens over.

Natuurlijk vreet het aan me, wat dacht jij dan? Al sinds mensenheugenis doen we alles samen. Het complete alfabet, met kleine letters en hoofdletters. We waren één grote familie. En ineens is het afgelopen, van de ene op de andere dag. Ik ben er kapot van, dat mag je rustig weten. De kleine a, dat was mijn beste vriend. Hele dagen trokken we met elkaar op. Urenlang hielden we elkaar bezig. Taalspelletjes, daar waren we allebei gek op. Maar nu praat hij niet meer met me. Hij is bang dat de andere kleine letters hem uitkotsen als hij met mij om blijft gaan. Want dat heb je nu dus hè, er zijn twee kampen ontstaan. De kleine letters tegenover de hoofdletters. Het is verschrikkelijk. Zo kun je toch niet werken?

Ik weet niet hoe het nu verder moet. Er gaan binnen het alfabet al stemmen op om dan maar gescheiden van elkaar verder te gaan. Dat kan toch niet? Een boek met alleen maar kleine letters, dat ziet er toch niet uit? Of alleen maar hoofdletters. Alsof er iemand een verhaal lang alleen maar tegen je staat te schreeuwen. Dat leest geen hond. En de leestekens, wat doe je daarmee? Die zouden partij moeten kiezen. Dat kun je ze niet aandoen. Maar daar denken ze niet over na, die oproerkraaiers. Ik hoop maar dat het snel overgaat, want zo kan het niet langer. De toekomst van het boek staat op het spel. Hier wil ik het graag bij laten, de kleine z komt eraan.’

Column Brouwer en Van Hoef

2010-07-27T10:21:00.002+02:00

Voor de politieke website van Sytse Brouwer en Yuri van Hoef schrijf ik wekelijks een column over politiek en media. Hieronder de editie van dinsdag 27 juli.

Informele geheimen

Gisteren zijn Mark Rutte, Geert Wilders en Maxime Verhagen bij elkaar gekomen voor informeel overleg op een geheime locatie, melden diverse media. Kijk, van zo’n mysterieus bericht word ik nu nieuwsgierig.

Twee woorden in de eerste zin van het nieuwsberichtje wekken die nieuwsgierigheid op. Als eerste het woord ‘informeel’. Het overleg heet informeel te zijn, omdat informateur Lubbers er niet bij aanwezig was. De oud CDA-premier had liever dat de drie fractieleiders eerst eens met elkaar bekeken of het wat kon worden, voordat hij zelf er zijn vrije dagen aan ging besteden. Maar bij ‘informeel’ krijg ik een heel ander beeld voor ogen.

Ik zie Mark Rutte in korte broek een kroeg binnen stappen. Hij loopt naar een tafel bij het raam waar Geert Wilders en Maxime Verhagen al op hem zitten te wachten. Verhagen krijgt een joviale mep op de schouder, met Wilders voert hij een nonchalante boks uit. Voor zichzelf en Verhagen bestelt Rutte een biertje, Wilders houdt het bij een ijsthee, zonder prik. Het overleg kan beginnen.

Het andere woord dat nieuwsgierig maakt is ‘geheim’. De heren ontmoetten elkaar op een geheime plek. Hoe gaat zoiets? Hoe breng je in tijden van Twitter en Politiek24.nl een politicus naar een geheime locatie? Is Verhagen vanuit zijn eigen achtertuin in Woerden in een kliko naar een industrieterrein gereden, om vervolgens vanaf daar in een geblindeerd busje van een poelier naar de bewuste locatie te worden gereden?

Over het verloop van de gesprekken horen we niets. Dat er gepraat wordt, daar moeten we het voorlopig mee doen. Wat er gezegd is, horen we hopelijk binnenkort nog eens. En waar het nu was, daar ben ik ook wel beniewd naar. Het zou een mooie stunt zijn als het gewoon bij restaurant De Haagsche Kluis is geweest, op een steenworp afstand van het Binnenhof.

Zie ook www.brouwerenvanhoef.nl

Leest en verrijkt uw geest: On the Road

2010-07-24T11:18:00.007+02:00

"It changed my life like it changed everyone else’s" zei Bob Dylan over Jack Kerouacs On the road. De roadnovel van de in Canada geboren schrijver geldt voor een complete generatie nog altijd als een ongeëvenaarde klassieker. Honderden, misschien wel duizenden hebben na het lezen de rugtas gepakt om liftend de wereld rond te trekken, op zoek naar vrijheid en ‘kicks’. Het boek is de bijbel van de Beat generation, de kleine maar invloedrijke groep ‘uitgesloten’ (beat) schrijvers in de jaren vijftig, met naast Kerouac onder meer Allen Ginsberg en William S. Burroughs.

In On the Road reist hoofdpersoon Sal Paradise, meestal vergezeld door zijn onbetrouwbare boezemvriend Dean Moriarty meerdere malen van kust naar kust door de Verenigde Staten, op zoek naar ‘kicks’. Wat die kicks zijn laat zich makkelijk raden: drank, vrouwen en jazz muziek. Daarmee is direct het plot van het boek verteld. Een duidelijk verhaal kent On the Road niet, of het moet de terugkerende wens van Dean om zijn zwervende vader op te sporen zijn.

On the Road is het mooist denkbare voorbeeld van het genre van ‘continuous writing’ (ook wel ‘spontaneous writing’ genoemd). Kerouac sloot zich op in zijn New Yorkse appartement, om onder invloed van drank en drugs, non stop te kunnen werken. Om ook niet te hoeven stoppen om een nieuw vel papier in zijn typemachine te stoppen, gebruikte hij rollen telexpapier. Het oermanuscript besloeg uiteindelijk een lengte van 36 meter.

Jack Kerouac schreef On the Road in 1951, maar het duurde tot 1957 voor een uitgever erin geïnteresseerd was. In de tussentijd voerde hij verschillende wijzigingen door in het manuscript, maar nog steeds is het overduidelijk dat het boek grotendeels in één ruk geschreven is. Zoals de personages van staat naar staat en van stad naar stad rijden, zo ongestructureerd vliegt het boek van fragment naar fragment. Momenten van gelukzaligheid (door drank- en drugsgebruik uiteraard) worden afgewisseld met momenten van grote eenzaamheid en melancholie, vooral wanneer Dean zijn vriend Sal weer eens in de steek laat omdat hij naar één van zijn vele vrouwen gaat.

Het verhaal is autobiografisch. Kerouac zelf stond model voor Sal Paradise en in Dean Moriarty is Kerouacs beste vriend Neil Cassady te herkennen. Ook andere beat-schrijvers zijn terug te vinden in On the Road. Het personage Carlo Marx is geïnspireerd op Allen Ginsberg en Old Bull Lee doet denken aan William S. Burroughs. Tussen 1947 en 1950 reisde Kerouac, vaak in gezelschap van Neil Cassady, kriskras door Amerika, met New York als uitvalsbasis. Ook in het boek komt het gezelschap telkens weer uit in the Big Apple, om telkens weer na een wild feest het oneindige Amerikaanse asfalt op te zoeken.

Mede door uitspraken als die van Bob Dylan heeft On the Road een mythische status gekregen. Of een boek een leven kan veranderen is een vraag waarop waarschijnlijk nooit een antwoord zal komen. Laten we On the Road liever beoordelen om wat het is: een unieke roadnovel over vriendschap en vrijheid, die swingt als de jazz waarover het gaat.

Dit stuk was eerder te lezen op www.cultuurbewust.nl

Column Brouwer en Van Hoef

2010-07-21T10:32:00.006+02:00

Voor de politieke website van Sytse Brouwer en Yuri van Hoef schrijf ik wekelijks een column over politiek en media. Hieronder de editie van dinsdag 20 juli.

Hugo helpt je de zomer door

In deze journalistieke komkommertijd mogen we onze handen dichtknijpen met Hugo Chavez. Om de paar weken doet deze parttime clown / parttime president onze wenkbrauwen fronsen. De afgelopen week zelfs twee keer.

Het hoogtepunt van de vaderlandse politieke week was het bericht dat de Paars Plussers het weekend eens niet aan het formeren gingen. Alexander Pechtold koos met zijn gezin voor Friesland, Sharon Dijksma ging naar Parijs. Spannender dan dat werd het niet.

Nee, dan Hugo Chavez. De Venezolaanse demagoog richtte opeens zijn pijlen op ons kikkerlandje. We waren zijn luchtruim binnengevlogen. Drie keer zelfs. Een regelrechte provocatie, die de diplomatieke relatie tussen Nederland en Venezuela wel eens onder druk zou kunnen zetten,vond Chavez. En dat de Verenigde Staten via de Antillen zijn land aan wil vallen vindt hij ook maar niets. Gelukkig wist Maxime Verhagen het brandje te blussen in een gesprek met zijn Venezolaanse ambtsgenoot. Gelukkig ook had Chavez iets anders aan zijn hoofd om lang boos op Nederland te blijven.

Zoals een lijk opgraven bijvoorbeeld. Niet zelf natuurlijk, hij gaf er alleen commentaar bij. Want de opgraving werd op televisie uitgezonden. Het was ook niet zomaar een lijk. Het was Simon Bolivar. Officieel is de vrijheidsstrijder in 1830 overleden aan tuberculose, maar Chavez heeft iets heldhaftigers voor zijn grote voorbeeld in gedachten. Volgens hem is Bolivar vermoord in opdracht van een Colombiaanse generaal. De opgraving moet dat nu aantonen.

Je mag er eigenlijk niet om lachen, maar als je de beelden van de ceremonie ziet, kun je niet anders. Zes mannen in pakken die wij alleen van rampen kennen, marcheren terwijl ze een lijkkist openschroeven. Je moet Hugo Chavez heten om het te bedenken.

Zie ook www.brouwerenvanhoef.nl

Leest en verrijkt uw geest: Mijn kleine oorlog

2010-07-18T17:30:00.006+02:00

Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog werd soldaat en schrijver Louis Paul Boon krijgsgevangen genomen. Na vier maanden kwam hij vrij en de rest van de oorlog hield Boon aantekeningen bij, om na de bevrijding het ‘grote boek over den oorlog’ te publiceren. Dat boek is er nooit gekomen, maar de schrijver kon zijn aantekeningen gebruiken toen Paul Gustave van Hecke, hoofdredacteur van het socialistisch weekblad Zondagspost hem vroeg een wekelijks artikel over de oorlog te schrijven. Na veertien afleveringen moest de rubriek wegens geldgebrek stopgezet worden, waarna Van Hecke Boon aanspoorde om de stukjes in boekvorm uit te geven. Mijn kleine oorlog was geboren.

De ontstaansgeschiedenis is een verklaring voor de fragmentarische stijl die het boek zo kenmerkt. Mijn kleine oorlog bestaat uit een groot aantal korte hoofdstukjes, die bijna allemaal worden afgesloten met een kort cursief gedrukt stukje tekst, dat weinig met het bijbehorende hoofdstukje te maken lijkt te hebben.

Er is echter nog een verklaring voor die fragmentarische opzet. Boon heeft met Mijn kleine oorlog verwarring willen scheppen. De lezer moest geen houvast krijgen in het boek, net zoals de burgers tijdens de oorlog ook geen houvast aan elkaar en de overheid konden krijgen. Mede door zijn krijgsgevangenschap en zijn werkloosheid in de periode erna, was Louis Paul Boon een gedesillusioneerd man. Boon laat een kant van de mensheid zien die men vlak na de bevrijding liever niet wilde zien. Hij toont een Vlaanderen dat van egoïsme en zelfverrijking aan elkaar hangt. Burgers stelen elkaars spullen om ze door te verkopen en drinken zich een stuk in de kraag om alle ellende te vergeten. Van een ‘met zijn allen tegen de vijand’-gevoel is nergens sprake.

De chaos waarover Boon verhaalt wordt versterkt door de stijl van schrijven. De cursieve stukjes onder aan ieder hoofdstukje komen volkomen uit de lucht vallen, ze lijken geen begin en einde te hebben. Met interpunctie gaat Boon selectief te werk en de soms zeer grove streektaal waar hij zich van bedient, stookt het vuurtje nog eens flink op.

Toen Mijn kleine oorlog in februari 1947 voor het eerst werd uitgegeven, werd het overladen met kritiek. Een anonieme criticus van De Nieuwe Standaard, welke later hoofdredacteur Paul de Ryck bleek te zijn, typeerde het boek als “[...] één aaneenschakeling van ontmoedigende en deprimerende levensbeelden”.

De kentering kwam toen Willem Elsschot zich ermee ging bemoeien. Hij riep op om Mijn kleine oorlog niet te lezen door de ogen van de criticus, maar ‘met het hart, met een sprankel van het groot-menschelijk gevoel waarmede Boon het geschreven heeft’.

Mede dankzij Willem Elsschot kunnen we vandaag de dag naar het boek kijken om wat het is: een zowel stilistisch als inhoudelijk verontrustende oorlogsroman. Mijn kleine oorlog symboliseert op uitmuntende en tegelijkertijd angstaanjagende wijze de chaos en het egoïsme ten tijde van oorlog. Het was, blijkens de beroemde slotzin van het boek, precies de bedoeling van Louis Paul Boon. De mensen moesten worden wakker geschud: “laatste roep: Schop de menschen TOT ZIJ EEN GEWETEN KRIJGEN”.

Dit stuk was eerder te lezen op www.cultuurbewust.nl

Column Brouwer en Van Hoef

2010-07-15T10:20:00.003+02:00

Voor de politieke website van Sytse Brouwer en Yuri van Hoef schrijf ik wekelijks een column over politiek en media. Hieronder de editie van dinsdag 13 juli.

De censuur van Sepp

Met de affaire rond de Bavaria-Babes liet de Fifa al zien niet vies te zijn van pressiemiddelen. Vlak voor de finale Nederland - Spanje toonde de wereldvoetbalbond een ander trekje van dictatoriaal gedrag: de censuur.

Sepp Blatter en zijn kornuiten laten geen mogelijkheid ongebruikt om te vertellen wat voetbal zou moeten zijn. Een feest voor jong en oud, blank en zwart, dat is waar het allemaal om draait. Voorafgaand aan de kwartfinalewedstrijden liet de bond de aanvoerders een volkomen uitgekauwd tekstje tegen racisme opdreunen en ieder moment dat het spel stil lag, werd benut om uitbundig uitgedoste en hossende supporters in beeld te nemen. Voetbal is een groot feest, voor lieden met kwaad in de zin is bij de Fifa geen plaats.

Maar die 94.000 bezoekers van de finale in Soccer City kunnen toch niet allemaal keurig in de pas lopende feestneuzen geweest zijn? Dat klopt. Bijna was niet Iker Casillas, maar Jimmy Jump er met de wereldcup vandoor gegaan. Jimmy Jump is een Catalaanse malloot die er een gewoonte van maakt om tijdens grote evenementen het podium of sportveld te betreden. Ook zondagavond dook hij op, vlak voor de spelers opkwamen voor de volksliederen. Op amper een meter van de gouden bokaal werd hij pas door beveiligers in de kraag gegrepen.

Een incidentje dat het vermelden waard is, maar het past natuurlijk niet in het draaiboek van de Fifa. En dus belandt de tv-kijker in een merkwaardig shot van 22 spelers die met verbazing en gegrinnik richting het veld kijken, onder luid gejoel vanaf de tribunes. Geen seconde airtime was Jimmy gegund.

Wanneer het regime in Noord Korea liever geen sportwedstrijden uitzendt, vinden we het met zijn allen een schande. Maar van een voetbalbond die niet luistert naar spelers en trainers, die lokale Zuid-Afrkaanse ondernemers van hun brood berooft en nare incidenten met supporters wegmoffelt alsof ze niet gebeurd zijn, maakt niemand een punt.

Zie ook www.brouwerenvanhoef.nl

Kijk niet om, Mikos

2010-07-09T15:10:00.023+02:00

Vanmiddag was ik voor het eerst sinds ruim twee jaar in het Utrechtse buurtje waar ik de eerste jaren van mijn studie Nederlands woonde. Op een geleende fiets van Duitse makelij peddelde ik door de steeds meer door studenten overheerste arbeiderswijk uit de jaren twintig. Verwondering en vertedering maakten zich van mij meester. Als het niet veel te warm was voor pathetiek zou ik zeggen dat het me melancholisch stemde.

Zo'n gevoel overvalt me vaker wanneer ik een plek bezoek waar ik lang niet geweest ben. Het is dan dat je beseft dat het leven gewoon verder gaat als je ergens niet bent. Tijdens het tochtje vanuit het centrum bleek in het buurtje vrijwel niets veranderd te zijn. Op het braakliggend terrein tegenover de moskee was begonnen met de bouw van een woon- en werktoren, maar dat was al gepland toen ik er nog woonde. Verder leek alles nog precies hetzelfde als toen ik mijn spullen had gepakt om te gaan samenwonen in Rotterdam.

Ik fietste langs het buurtsupertje, waarvan ik me telkens als ik het passeerde afvroeg waar het van bestaan kon, omdat ik er nooit klanten binnen zag. Het winkeltje zat er nog steeds. Dezelfde naam, dezelfde kleuren. Ik reed langs het plantsoen, door de bewoners enigszins misplaatst 'park' genoemd. Nog altijd speelden er kinderen in het klimrek, nog altijd lagen er studentes te zonnen in het gras. Ik kwam langs het huis waarin ik tijdens mijn twee laatste Utrechtse jaren woonde en ik zag dat bij de buren nog steeds dezelfde vlag voor het raam hing als toen. Alleen de kleuren waren wat valer geworden.

Sinds twee zomers moet ik op dit soort momenten altijd even denken aan Mikos. De kans dat hij echt zo heette is klein, maar we hadden hem Mikos gedoopt. We verbleven op het kleine, maar wonderschone Griekse eiland Chios. Van die vakantie zijn me twee dingen het meest bijgebleven: De capriolen die het vliegtuig bij het opstijgen en landen moest uithalen omdat de landingsbaan driehonderd meter te kort is, en Mikos. Mikos werkte op het strand van het plaatsje Karfas. Hij liep heel de dag in de brandende zon op en neer over het vierhonderd meter lange strand, nam de huursom van de strandstoelen in ontvangst en sleurde de stoelen die de slordige toeristen overal en nergens hadden achtergelaten weer terug op hun plaats.

Mikos zag eruit zoals je een Griek omschrijft aan iemand die niet weet wat een Griek is. De borst fier vooruit, enorme neus, lange zwarte haren die wapperden in de wind uit zee. Zijn gezicht was bijna zwart verbrand van de lange, lange uren die hij doorbracht op het strand. Als hij vlak langs je liep, leek het of er scheuren in zijn huid zaten. Mikos was opgebouwd uit stukken uitgedroogd leer. Elke keer dat we een middag op het strand doorbrachten, was Mikos er ook en liep hij met ferme tred heen en weer door het zand. En wanneer we 's avonds aan de boulevard dineerden, liep hij er nog steeds. Terwijl wij genoten van een after-dinner cocktail, ruimde Mikos de strandstoelen op. 's Ochtends zette hij zijn voeten als eerste in het zand en 's avonds trok hij ze er als laatste weer uit. Mikos groeide uit tot het symbool van onze vakantie.

Tijdens het fietsritje door mijn oude Utrechtse wijk, waar alles gewoon doorging, ook toen ik er niet meer woonde, moest ik denken aan Mikos. Hoe zou het nu zijn op het kleine, maar wonderschone eiland Chios? Ik kan me niet voorstellen dat Mikos niet meer heen en weer loopt over het strand van Karfas. Blijf lopen, Mikos. Kijk niet achterom en blijf lopen.

Column Brouwer en Van Hoef

2010-07-07T09:06:00.004+02:00

Voor de politieke website van Sytse Brouwer en Yuri van Hoef schrijf ik wekelijks een column over politiek en media. Hieronder de editie van dinsdag 6 juli.

Jong geleerd...

Amerikanen zijn niet vies van een complottheorietje. En niet alleen burgers. Het Republikeinse Congreslid Louie Gohmert onthulde afgelopen zondag een nieuwe terroristische tactiek .

Een wantrouwig volk, die Amerikanen. De landing op de maan? Allemaal opgenomen in de studio. Een niet te verwaarlozen deel van de Amerikaanse bevolking meent zelfs dat George Bush verantwoordelijk is voor de aanslagen van 11 september 2001.

Maar nu is er dus Louie Gohmert. Dit Congreslid, Texaan dus Republikein, heeft ontdekt dat terreurorganisaties de Verenigde Staten willen infiltreren via zwangere vrouwen. Echt. Geen grapje.

Het werkt als volgt. Hoogzwangere vrouwen reizen met een toeristenvisum naar de Verenigde Staten. Het kind dat in the land of the free geboren wordt, krijgt zo een Amerikaans paspoort. Gohmert legt de rest uit: ‘Dan keren ze terug naar een gebied waar ze kunnen worden opgevoed als terroristen. En dan op een dag- twintig, dertig jaar later- kunnen ze terug worden gestuurd om onze manier van leven te komen vernietigen.’

Onze manier van leven komen vernietigen. Dat soort retoriek hadden we al een tijdje niet meer gehoord uit de VS. Je zal als hoogzwangere Arabische vrouw de komende weken maar landen in de Verenigde Staten. Dat wordt geen warm welkom.

Ik was direct benieuwd naar die man, die Louie Gohmert. Foetussen als terroristen. Wie bedenkt zoiets? Gohmert blijkt een Wiki te hebben, compleet met foto. Doodnormale man. Typische Amerikaan. Het zou de broer van dr. Phil kunnen zijn. Getrouwd, drie kinderen, al vijf jaar in het Congres. Vier jaar in dienst geweest, jurist, christen.

Dat is geen CV om je voor te schamen. Ook complotdenkers zijn doodnormale mensen. Eng idee eigenlijk.

Zie ook www.brouwerenvanhoef.nl

Het zomerhoedje en ik

2010-07-05T11:22:00.022+02:00

Ik raapte het ding op. Ik deed het echt. Het was een wit vodje dat vanuit een voorbij rijdende zwarte Skoda vlak voor mijn voeten werd gegooid. Toen ik het ding nader bekeek, bleek het een viezig wit zomerhoedje met in vaal zwarte letters het woord 'Skoda' erop te zijn. En toch raapte ik het op. En was ik er blij mee. Net als een stuk of tien andere mensen om me heen. Niemand zette het hoedje op. We stopten het allemaal in onze broekzak. Met een glimlach, dat wel.

Een paar meter naast me stond een jong gezin. Vader en moeder stonden, tussen het roken van sigaretten door, wat onsmakelijk aan elkaar te plukken. De bijbehorende kinderen, twee meisjes van een jaar of vier en zes oud, stormden af op de vanuit de langsrazende auto's gesmeten prullaria. De oudste van de twee was telkens net iets eerder bij de meuk op de grond. Ook zij slaagde erin een hoedje van de Tsjechische autoboer te bemachtigen. Ze zette het op haar hoofd, en liet zich door haar vader ermee digitaal vereeuwigen.

Het jongste kind zag het beteuterd aan. Het hoedje in mijn broekzak begon te branden. Zal ik...? Maar het is mijn hoedje, ik heb het toch niet voor niets van de straat geschraapt? Ik overwoog wat ik moest doen. Hoe erg zou ik gehecht blijven aan het hoedje? Hoe blij zou het kind zijn met het hoedje? Nou dan. Stel je niet aan. Ik haalde het hoedje uit mijn broekzak en liep naar het meisje. 'Ik heb er nog eentje. Wil je die hebben?' Het meisje keek even haar vader aan, om zeker te weten dat ik haar geen oneerbaar voorstel had gedaan. Papa gaf groen licht. Ik werd van twee kanten tegelijk bedankt. Het verzachtte niet geheel het verlies van mijn hoedje.

Terug op mijn plek lachte ik om mezelf. Ik houd helemaal niet van zomerhoedjes en zeker niet als ze afkomstig zijn van een Tjechisch automerk. Waarom dan de treurnis om het verlies? Omdat het potverdikkeme niet zomaar een zomerhoedje was. Het was een stukje Tour de France wat ik daar twee minuten in mijn broekzak heb gehad.

Twee uur lang stond ik er, langs een Rotterdamse weg, wachtend op wat komen moest. Ik zag veel. Franse reclame-auto's, Franse politie-auto's, Nederlandse agenten en vrijwilligers in hesjes. Wielrenners zag ik ook. Eentje herkende ik. Ik zag Fabian Cancellara. Of nou, er flitste een gele trui voorbij, Dat moest dus Cancellara zijn. Na tien seconden was het voorbij. Toen waren er weer auto's. Om me heen teleurstelling alom: 'Was dit het nou? Ze komen toch nog wel een keer voorbij?' Natuurlijk kwamen ze niet nog een keer voorbij. Ik was de enige die niet teleurgesteld was. Tien seconden lang had ik de magie van de Tour de France gevoeld. Of nee, er was er nog eentje zielsgelukkig. Het was een klein meisje met een Skoda-hoedje.

Column Brouwer en Van Hoef

2010-06-29T11:48:00.005+02:00

Voor de politieke website van Sytse Brouwer en Yuri van Hoef schrijf ik wekelijks een column over politiek en media. Hieronder de editie van dinsdag 29 juni.

Een president moet ook eten

RTL Nieuws toonde ons de afgelopen week een filmpje, waarvan je met niet al te veel overdrijving zou kunnen zeggen dat het historisch is.

Tijdens een bezoek van de Russische president Medvedev aan zijn Amerikaanse ambtsgenoot Obama, aan de vooravond van de G-20 Top in Toronto, is het tijd voor de lunch. Dat vergeten we wel eens, met zijn allen. Dat politici ook gewoon mensen zijn, bij wie er op gezette tijden wat nieuwe brandstof in moet. Nu, Obama is het niet vergeten en op het moment dat de magen beginnen te rammelen troont hij zijn Russische gast mee naar een restaurant met de lumineuze naam Rays Hell Burger in het plaatsje Arlington, net buiten Washington.

Het levert schitterende plaatjes op. Kijk ze zitten. Twee wereldleiders, strak verzorgd in kraakwitte overhemden, Obama met de mouwen opgestroopt. Het veel te kleine tafeltje stampvol met flesjes ketchup en red sauce. Er is nauweljks ruimte voor de borden met de slordig opgemaakte cheeseburgers en de doorgebakken friet.

Prachtige plaatjes, maar ook een geweldig geregisseerd fotomoment. Die hordes fotografen en cameramensen op de stoep van het kleine restaurantje, die zijn niet per toeval voor Rays Hell Burger beland. En de andere gasten in het etablissement, die zitten er wel erg rustig bij. Alsof er niet zojust twee presidenten hun lunchroom zijn binnengestapt. Ik zeg niet dat het figuranten zijn, maar opvallend is het wel.

Wat eruit ziet als een ontspannen lunch met twee wereldleiders, is een knap staaltje bedachte symboliek. Twee presidenten, gezellig tussen het gewone volk, een burger uit het vuistje. En een Russische president met een flesje Coca Cola. Dat hadden we 25 jaar geleden niet gedacht.

Zie ook www.brouwerenvanhoef.nl

Tweede Maasstedelijke dialoog

2010-06-28T12:10:00.013+02:00

'Henkie, alles kits?'
'Fijntjes, Sjaak. Fijntjes.'
'Zeg Henk, heb-ie het al gehoord?'
'Wat?'
'Van Kees.'
'Wat is d'r met Kees?'
'Ze vrouw is van um af.'
'Hij wel.'
'Ik zal verekke als het nie waar is.'
'Tering, die Kees. Hoezo dat dan?'
'Ze kon d'r nie meer tege.'
'Waar tege?'
'De voebal.'
'De voebal? Hoe ken je daar nou nie meer tege kenne?'
'Ja, weet-ik veel. Zij kon d'r nie meer tege.'
'Nou, ben je lekker mee, als Kees zijnde.'
'Het liep ook wel de spuitgate uit natuurlijk.'
'Wat?'
'Met Kees en de voebal.'
'Hoezo?'
'Nou ja, hij zit natuurlijk al een tijdje in de ziektewet en nou zit-ie elleke wedstrijd voor de buis. Hij hep d'r nog geen eentje gemist.'
'Kolere.'
'Ja, da dach zij dus ook. Dus wa-doet ze? Drie dage gelee-en, Kees zit weer klaar voor een potje, komp-ze de kamer in gebanjerd, met een dun nachthempie an. Zeg-ze: "Kies maar Kees, De voebal d'r uit of ik d'r uit."'
'En wat koos-tie?'
'Ja Jezus, Henk. Wat zeg ik nou net. Je luistert toch wel naar mijn?'
'Dus hij koos de voebal?'
'Hij koos de voebal. En nou is zij pleite.'
'Tering zeg. Hoe weet-jij dat eigelijk, Sjaak?'
'Ze heb het zelluf tege Annie gezegd, in vertrouwe.'
'En toen hep Annie het tege jou gezegd.'
'In vertrouwe.'
En nou zeg jij het tege mijn.'
'In vertrouwe.'
'Tering, die Kees.'
'Trouwes: ga je mee voebal kijke vanavond?'
'Waaro?'
'Bij Kees. Die hep zo'n grote plasma teevee. En daar heb-ie nou geen gezeik van die wijve an je kop.'
'Nou, da-lijk mijn wel wat.'
'Dan zie ik je daar vanavond. Hoi Henk.'
'Hoi.'

Leest en verrijkt uw geest: Van oude mensen, de dingen die voorbij gaan...

2010-06-25T14:01:00.008+02:00

Het laatste decennium is de populariteit van de (literaire) thriller tot grote hoogte gestegen. Op de tientallen bestsellerlijsten die er circuleren prijken steevast de namen van Saskia Noort, Charles den Tex en Esther Verhoef. Bij ieder nieuw thrillersucces laait de discussie over de literaire waarde van de thriller weer op. Deze rubriek is niet de plaats om die discussie te voeren, maar aanhangers van het genre hebben een stevige troef in handen door honderd jaar terug in de tijd te gaan: Ook een gevierd auteur als Louis Couperus hield zich met het genre bezig. In 1906 publiceerde hij de literaire thriller Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan…

De families Steyn de Weert en Takma zijn na vele jaren in Indië neergestreken in het chique Den Haag. De stokoude heer Takma bezoekt dagelijks grootmamma Ottilie Steyn de Weert om te praten over hun gezamenlijke verleden en het geheim dat ze delen. Wanneer Ottilies’ kleinzoon Lot wil trouwen met de kleindochter van de oude Takma voelen ze dat ze moeten ingrijpen, hoewel ze hun geheim liever niet prijs willen geven. De twee oudjes denken dat ze de enige zijn die het grote geheim kennen, maar gaandeweg wordt duidelijk dat meer familieleden op de hoogte zijn.

Alsof hij zijn tijd een eeuw vooruit was, weet Couperus de spanning in Van oude mensen zorgvuldig op te bouwen. De oude mensen omschrijven het grote geheim als ‘het vreselijke Ding’ en lang blijft onduidelijk wat dat voor ding is. Naarmate meer familieleden het geheim ontdekken, of al op de hoogte blijken te zijn, wordt de lezer een stapje dichter bij de waarheid gebracht.

Van oude mensen leest als een diesel. Het boek komt op slakkentempo op gang, in het ritme van de naar het huis Steyn de Weert schuifelende oude Takma. Met elke ontdekking voert het tempo zich wat op, richting de waarheid, die ergens achter de horizon schuilgaat en waar ook de ondergang van de oude mensen wacht.

Thrillers worden doorgaans niet geroemd om hun eeuwigheidswaarde. Hoewel niet zo populair als het zeven jaar eerder van Couperus’ hand verschenen Eline Vere, heeft Van oude mensen de tand des tijds meer dan doorstaan. In 2008 bewerkte Ger Thijs het boek nog tot een theatervoorstelling (met onder andere Marjon Brandsma en Bram van der Vlugt).

Er is dan ook meer dan het bloedstollende plot dat het boek tot een klassieker maakt. Het is ook een typisch kind van het naturalisme met de thematiek van de erfelijkheid en familiebanden. Alle afstammelingen van grootmamma Ottilie hebben trekjes – zowel de goede als de slechte – van elkaar overgenomen en jaloezie en afgunst vieren hoogtij. Hoe dichter de familie bij de waarheid geraakt, hoe meer de nare trekjes en het eigenbelang boven komen drijven.

Los daarvan is er natuurlijk de zwierige negentiende-eeuwse stijl van Couperus, met de typerende naturalistische dialogen, die het werk kaarsrecht overeind houdt en bij iedere lezing weer uniek is. De oude mensen mogen dan overlijden, de dingen mogen voorbijgaan, het werk van Couperus blijft een genot om te lezen, literaire thriller of niet.

Dit stuk was eerder te lezen op www.cultuurbewust.nl

Ode aan Raymond Domenech

2010-06-23T10:47:00.029+02:00

In de zevenentwintigste minuut van Frankrijk - Zuid-Afrika wordt de bal het strafschopgebied van Bafana Bafana in geslingerd. Yoann Gourguff springt op, met zijn elleboog de lucht in en raakt het gezicht van MacBeth Sibaya. Rode kaart. Voor het volgende shot kiest de regisseur een close-up van de Franse bondscoach Raymond Domenech. De wanhoop nabij slaat de geplaagde trainer zijn hand voor zijn ogen.

Op dat moment schoot de gestalte van Havo-coördinator en aardrijkskundeleraar P. me voor de geest. In het vroege voorjaar, het regende vrijwel onafgebroken en er stond een venijnig scherpe wind, verbleven we met honderdvijftig Havo-scholieren in Parijs. De eerste avond van onze vierdaagse trip was alles behalve een succes te noemen. Na een chaotische aankomst in de namiddag en een ontstellend slecht diner, bestaande uit koude, slappe frites en een grijsachtige substantie waarvan de ober beweerde dat het kip was, togen we in de stromende regen te voet naar het Centre Pompidou. Het bleek gesloten wegens wekzaamheden. Docent P. staarde hulpeloos in de verte.

Terwijl het vrij snel donker begon te worden, besloten de docenten dat we anderhalf uur op eigen houtje door Parijs mochten slenteren, waarna we ons op het plein dienden te verzamelen voor een rondvaart over de Seine. Laat ik die anderhalf uur kort samenvatten: Een knokpartij van enkele van mijn klasgenoten met een groepje Algerijnen die onze blonde, vrouwelijke medscholieren een wat al te warm welkom gaven en een verwijdering uit de plaatselijke McDonalds vanwege het nuttigen van alcoholische versnaperingen. De uitsmijter van de vreetschuur geloofde, in sommige gevallen terecht, dat de meesten van ons niet de benodigde leeftijd van 16 jaar hadden bereikt. Het kostte docent P. de grootste moeite om ons er met een stevige vermaning, die we maar amper verstonden, af te laten komen. Onderweg naar de rondvaartboot sprak hij geen woord.

U bent allemaal jong geweest, of u bent het nog steeds (ik heb nog geen goed beeld van mijn lezerspubliek), dus ik hoef u niet uit te leggen wat er gebeurt als je honderdvijftig vijftien- en zestienjarige Havisten op een rondvaartboot zet. Precies ja. Toen de boot na een uurtje weer aanmeerde, stond een delegatie van de sterke arm der wet op ons te wachten. Ook dit keer viel een stevige reprimande ons ten deel, plus een rol vuilniszakken. Of we de boot wilde achterlaten zoals we hem hadden aangetroffen. Onderweg naar het hotel sprak docent P. geen woord.

Op de krappe vierpersoonkamers kwam een klasgenoot er vrij snel achter dat er met de telefoons op de nachtkastjes van kamer naar kamer gebeld kon worden. De tweevoudig zittenblijver hield die informatie uiteraard niet voor zichzelf. Het werd een korte nacht. Of docent P. die nacht geslapen heeft is nooit opgehelderd.

Het nachtelijk telefoonverkeer tussen de Hollandse scholieren was bij de andere gasten in het hotel, een groep Amerikanen op leeftijd, niet onopgemerkt gebleven. Terwijl we elkaar verdrongen bij het ontbijtbuffet, twee lange tafels met kleffe broodjes, kuipjes jam en supermarkt-afbak-croissants, maakte de hoteleigenaar ons in belabberd Engels duidelijk dat we de komende nacht maar beter rustig konden gaan slapen. Dat anders al onze spullen zonder pardon op de stoep zouden worden gezet. Docent P. beet een stuk van zijn croissant en sloeg zijn hand voor zijn ogen.

Zoals docent P. daar aan die Parijse ontbijttafel zat, zo stond Raymond Domenech voor zijn Zuid-Afrikaanse dug out na de rode kaart voor Yoann Gourcuff. Ook hij was op stap met een stel onwillige, kinderachtige bloedzuigers. Ik hoop dat Raymond Domenech binnen twee jaar de Champions League wint, in een finale tegen Olympique Lyonnais.

Column Brouwer en Van Hoef

2010-06-22T15:08:00.002+02:00

Voor de politieke website van Sytse Brouwer en Yuri van Hoef schrijf ik wekelijks een column over politiek en media. Hieronder de editie van dinsdag 22 juni.

Voor de koe in de bres

Een roepende in de woestijn. Meestal schieten woorden van die strekking me te binnen wanneer ik Marianne Thieme zie of iets over haar lees.

Tussen het eindeloze geneuzel over cijfers en breekpunten is het wel eens prettig als er iemand over iets anders begint. Marianne is nooit te beroerd om groot of klein dierenleed aan te kaarten. En er is nogal wat van, dierenleed.

Maar lieve Marianne, je overdrijft altijd zo.

Afgelopen donderdag was het een Zuid-Afrikaanse koe voor wie ze in de bres sprong. Onder de rook van een voetbalstadion hadden lokale stamhoofden een koe ritueel geslacht, in de hoop op een beter toernooi. Of Maxime Verhagen even de Fifa op het matje wilde roepen. De demissionair Minister van Buitenlandse Zaken vond ook dat de koe onnodig veel geleden had, maar toch liet hij het incident voor wat het was. Hij had iets anders aan zijn hoofd. Iets met coalitiebesprekingen, ofzo.

Waarschijnlijk vinden wij allemaal dat de koe onnodig veel heeft moeten lijden. Een koe ritueel slachten voor beter voetbal wil er bij ons niet zo in. Maar Zuid Afrika is Nederland niet. Het Afrikaanse voetbal staat bol van de rituelen, bijgeloof en hekserij. Van leeuwenvet krijg je moed, van giraffenvet kopkracht en van eekhoornvet snelheid. Lach er maar om, zij geloven het.

Je kunt Thiemes oproep aan Verhagen zien als een symbolische actie tegen dierenleed op het Afrikaanse continent. Hoe nobel ook, erg realistisch is ze niet. In Afrika heerst een diepgeworteld geloof in de magische krachten van spirituele geneesheren. Zuid Afrika telt er driehonderdduizend. Daar kunnen we niet tegen vechten. En misschien moeten we dat ook helemaal niet willen.

Zie ook www.brouwerenvanhoef.nl

Leest en verrijkt uw geest: Titaantjes

2010-06-18T13:59:00.005+02:00

“Jongens waren we – maar aardige jongens. Al zeg ik het zelf.” Het is één van de beroemdste openingszinnen uit de Nederlandse literatuur. Het is het begin van het verhaal Titaanjes van Nescio, pseudoniem van zakenman J.H.F Grönloh. Nescio is Latijn voor ‘Ik weet het niet’. Veel tijd om te schrijven heeft hij, naast het drukke zakenleven, niet gehad. Het gepubliceerde werk van Nescio bestaat uit niet veel meer dan 350 pagina’s. Met dat geringe aantal heeft hij echter wel een stevige reputatie in de vaderlandse letteren veroverd. Voor Willem Frederik Hermans was het oeuvre van Nescio ‘het boek dat alle andere boeken overbodig maakt’.

Samen met De uitvreter wordt Titaantjes algemeen gezien als het beste verhaal van Nescio. Het verhaal draait om vijf Amsterdamse vrienden van rond de twintig jaar en is een ode aan de onbezonnen idealistische jeugd. Koekebakker (de verteller van het verhaal), Bavink, Bekker, Hoyer en Ploeger brengen hun tijd door met op elkaars ‘hok’ zitten, stenen pijpjes roken en wandelen in de polders rond Amsterdam. Ze verachten hun bazen en zakenlieden ‘die denken dat ze het zo goed voor elkaar hebben. Ook het ‘hebben van centen’ vinden ze maar niets.

De afloop, voor zover je van een afloop kunt spreken, laat zich raden. Eén voor één zwichten de jongens voor het burgermansleven. Koekebakker schrijft artikelen voor het Handelsblad, Bekker wordt handelaar, Hoyer leeft van een erfenis en van Ploeger weet niemand meer iets. De melancholische schilder Bavink is het allemaal teveel geworden: “Bavink heeft ’t tegen die ‘Godverdomse dingen’ afgelegd”.

Zoals in zijn gehele oeuvre bedient Nescio zich in Titaantjes van een concrete stijl zonder al teveel franje. Een kleine dertig pagina’s, meer heeft hij niet nodig gehad om het leven van de vijf vrienden te schetsen. Titaantjes stemt melancholisch; het doet verlangen naar vroegere, idealistische tijden. Tegelijkertijd uit de schrijver ook kritiek op de houding van de jonge Amsterdammers. De vijf vrienden, die de wereld wel eens even zouden laten zien hoe het moest, doen in feite niet veel meer dan kritiek geven op de brave burgers. Tot concrete acties komt het nooit. Meermalen dagdromen de jongens van een eigen stukje grond in de polder, naar het voorbeeld van Frederik van Eedens Walden. Ook dat idee sterft in schoonheid en goede bedoelingen.

Toch wint bij Nescio uiteindelijk de bewondering voor zijn personages. Aan het eind van het verhaal spreekt hij de hoop uit dat er altijd idealistische jongeren zullen blijven: “Af en toe glimlacht God even om de gewichtige heeren, die denken dat ze heel wat beteekenen. Nieuwe Titaantjes zijn alweer bezig om kleine rotsblokjes op te stapelen om ‘m van z’n verhevenheid te storten en dan de wereld eens naar hun zin in te richten. Hij lacht maar en denkt: ‘Goed zoo jongens, zoo mal als je bent, ben je me toch liever dan die mooie wijze heeren. ’t Spijt me dat je je nek moet breken en ik die heeren moet laten gedijen, maar ik ben ook God maar.’”

Dit stuk was eerder te lezen op www.cultuurbewust.nl

Column Brouwer en Van Hoef

2010-06-15T13:07:00.003+02:00

Voor de politieke website van Sytse Brouwer en Yuri van Hoef schrijf ik wekelijks een column over politiek en media. Hieronder de editie van dinsdag 15 juni.

Als een vis op het kurkdroge

Tsja, Rita Verdonk… Niet links, niet rechts, maar recht door zee. De afgelopen week is me pas duidelijk geworden wat IJzeren Rita met die woorden bedoelde.

Oogkleppen op en gaan met die banaan, dat was een betere slogan geweest. De kiezer kon niet duidelijker aangeven dat het welletjes geweest was met Verdonks politieke loopbaan, maar daar ging Rita zelf dus mooi even geen genoegen mee nemen.

Misschien wel vaker dan tijdens de campagneweken wist ze na de spijkerharde oorwassing het nieuws te halen. Of haar politieke laatste uur geslagen had, maakte ze zelf nog wel uit, ja! Natuurlijk, ze had verloren, maar dat was de schuld van de media. Als ze net zoveel zendtijd had gekregen als Job Cohen, had ze ‘op zijn minst vijf zetels veroverd.’

Ik denk het ook, Rita. De media, die hebben je te gronde gericht. Ik denk ook niet dat het lag aan de interne ruzies binnen Trots op Nederland, je magistrale oplossing voor het fileprobleem (de aanleg van achtbaanswegen op de belangrijkste knooppunten) of je meesterlijk geregisseerde en geacteerde campagnefilm. Zijn die figuranten inmiddels uit het zwembad gevist?

Ondertussen dringt ook de keiharde realiteit tot haar door: Rita moet een baan gaan zoeken. ‘Er moet toch brood op de plank,’ verklaarde ze in een uitzending van Radio 538. Ze heeft al een mooi baantje op het oog. Als haar een plaats in het kabinet wordt aangeboden, bijvoorbeeld door de PVV, is ze bereid dat serieus te overwegen.

Gelukkig maar. Nederland kan rustig gaan slapen. Rita spartelt nog even door. Maar we weten allemaal hoe het afloopt met een vis op het droge.

Zie ook www.brouwerenvanhoef.nl

De kunst van het spannende verhaal

2010-06-14T11:19:00.022+02:00

Het is weer juni en dus de Maand van het Spannende Boek. Het doet me weinig. Gehersenspoeld als ik ben door het literaire establishment aan de Utrechtse universiteit waar ik Nederlands studeerde, kijk ik een beetje neer op het genre van de thriller. Literatuur, dat is spelen met conventies, met verwachtingen en de lezer. De thriller voldoet juist aan conventies en verwachtingen en bedient de lezer op zijn wenken. Dat kan nooit iets wezen, toch?

Maar ik houd wel van een experimentje, dus toen De Boekenkrant me vroeg om de verhalenbundel Stervensuur te recenseren, hapte ik gretig toe. Ik moest er toch eens aan geloven, over de schutting van mijn bekrompen literaire geest loeren.

In het kader van de Maand van het Spannende Boek vroeg uitgever Ambo | Anthos acht literaire auteurs een thrillerverhaal te schrijven. De verhalen werden gebundeld onder de titel Stervensuur. Een mooi initiatief en dapper zijn de schrijvers die er aan mee werkten. Literaire auteurs beschouwen de thriller doorgaans als het gehandicapte broertje van de echte literatuur. 'Scheer je weg uit de literatuur!' riep een beschonken Connie Palmen op het Boekenbal van 2009 tot de populaire thrillerschrijfster Saskia Noort. Medewerking aan Stervensuur kon de acht scribenten wel eens de hoon van hun literaire collega's opleveren, maar ook, in geval van een minder geslaagde bijdrage, de hoon van de thrillerschrijvers: 'Zie je wel, dat het zo makkelijk nog niet is...?'

Na lezing van Stervensuur kon ik in mijn recensie niet anders dan de trhillerschrijvers gelijk geven. Zo makkelijk is het inderdaad nog niet. Hoewel de meeste verhalen het lezen meer dan waard zijn, is de spanning vaak ver te zoeken. En daar zou het in een thriller toch juist om moeten draaien?

Ondertussen ligt het geschenk bij de Maand van het Spannende Boek, Charles den Tex's Onmacht gratis en voor niets op mijn werkplek. Ik heb het boekje nog niet ingekeken. Liever verdiep ik me in De tranen der acacia's van Willem Frederik Hermans. Old habits die hard...

Luistervoer: Bawlers (Orphans)

2010-06-12T13:54:00.010+02:00

Ze hadden nog wat liggen, Tom Waits en zijn vrouw Kathleen Brennan. Het was 2006 en ze hadden nog wat liggen. Ze bewerkten nog wat oude stukken van onder andere Charles Bukowski en The Ramones, schreven zelf nog wat en Orphans was geboren. Ruim drie uur fabelachtig goede muziek, keurig verdeeld over drie cd's met een eigen thema: rauwe blues (Brawlers), tedere liefdesballades (Bawlers) en experimentele verhalende liederen (Bastards). De recensies waren unaniem lovend. En terecht. De oude meester had het weer geflikt.

De tweede cd, Bawlers, is mijn torenhoge favoriet. Dat mag wonderbaarlijk heten. Ik houd doorgaans niet van tedere liefdesballades. Om eerlijk te zijn vind ik het meestal goedkope aanstellerij. Behalve dus wanneer Tom Waits er een schijfje mee vol plempt. Geen genre is moeilijker om geloofwaardig te maken dan het tedere liefdeslied, maar Tom Waits kan mensen in snikken laten uitbarsten door zijn boodschappenlijstje voor te dragen. Ik bedoel: het is best aardig om Norah Jones met haar lieve meisjesstem Long Way Home te horen zingen, maar pas wanneer je Waits zelf 'Come with me, together we can take the long way home' hoort schuren begrijp je waar het over gaat.

Zoals dat gaat in de liefde, loopt het de ene keer wat beter af dan de andere keer. Poëtisch is het altijd, zoals in het mysterieuze Little Drop of Poison: "And she left in the fall, that's her picture on the wall. She always had that little drop of poison". De hoopvolle Tom Waits is te horen op You Can Never Hold Back Spring: "Remember everything that Spring can bring." Jazeker, het is niet alleen maar kommer en kwel onder die schurende, donkere stem.

Na het horen van Tom Waits wil je eigenlijk alleen nog maar onderuitgezakt zitten in een oude schommelstoel, met een sigaar tussen de vingers van de rechterhand en een glas bourbon binnen bereik van de linker. Een beetje uit het raam staren, de eindeloze, kraakheldere nacht in. Mijmeren, zoals dat heet. En die plaat nog een keer draaien. Dat ook natuurlijk.

Column Brouwer en Van Hoef

2010-06-08T19:20:00.005+02:00

Vandaag maakte ik mijn debuut als columnist voor de politieke website van Sytse Brouwer en Yuri van Hoef. Iedere dinsdag schrijf ik een column over politiek en media.

De wervende kracht van de kleur

In verkiezingstijd claimt elke partij als vanouds zijn eigen kleur. Met alle gevolgen van dien.

Laat Reindert de Vries maar schuiven. Een rasechte stemmentrekker, dat is ie. Door bij de afgelopen raadsverkiezingen het adressenbestand van de protestantse kerk te gebruiken voor een persoonlijke campagne kwam de CDA’er in de gemeenteraad van Delfzijl. Boze tongen beweren echter dat er nog iets meespeelde: als lid van het stembureau droeg De Vries op de verkiezingsdag een groene trui. Dat zou kiezers richting het CDA hebben getrokken.

U kunt er misschien slechts besmuikt om glimlachen, het gemeentebestuur van Delfzijl neemt het bloedserieus. Reindert de Vries is vriendelijk verzocht op 9 juni geen groene trui aan trekken. De Vries neemt het sportief op. “Iets roods gaat het in ieder geval niet worden. Ik denk dat ik het bij wit of zwart houd.”

Vreemd is dat toch. Groen en rood zijn bepaald geen onalledaagse kleuren. Wie begin mei iemand zag lopen met een groene trui aan dacht niet: Kijk, een CDA’er. Als er verkiezingen in zicht zijn verandert dat ineens. Toen u het citaat van Reindert de Vries hierboven las, wist u direct dat hij geen rode trui aantrekt, omdat het de kleur van de PvdA is. Een maand geleden was het nog de kleur van FC Twente. Met Kerstmis is rood de kleur van de Kerstman.

Zo bezien is het verzoek van de gemeente Delfzijl niet eens zo gek. Maar is Reindert de Vries in een zwarte trui wel genoeg? Dat rode marmoleum op de vloer van het stemlokaal, kan dat wel blijven liggen? En die blauwe plastic stoelen, kunnen die Mark Rutte niet aan een zeteltje extra helpen? Ik verheug me nu al op het eerste minimalistisch ingerichte, volledig in zwart-wit uitgevoerde stemlokaal.

Zie ook brouwerenvanhoef.nl

De jacht op de strippenkaart

2010-06-06T11:18:00.017+02:00

Op een vroege donderdagochtend slingerde ik me in de bouwput die Rotterdam Centraal Station heet, een weg tussen de forenzen en ruim bekofferde vakantiegangers. Ik was op weg naar het filiaal van een bekende handelaar in boeken, tijdschriften en kantoorartikelen, om daar een ouderwetse strippenkaart aan te schaffen. Ik moest die ochtend vanaf station Delft een stadsbus nemen naar mijn eindbestemming. Vandaar.

'Goedemorgen, verkoopt u ook strippenkaarten?' vroeg ik de vrouw achter de kassa. Ik vond het een logische vraag, die perfect duidelijk maakte waarvoor ik de winkel binnengekomen was. De verkoopster dacht er iets anders over. Ze keek me wat meewarig aan. Strippenkaarten, nee daar deden ze hier niet meer aan. Ik moest het maar proberen in andere steden, waar men nog wel met het blauwe kartonnetje gebruik kon maken van bus, tram of metro. De woorden 'andere steden' sprak ze uit alsof ze eigenlijk 'stomme kleine stinkgehuchtjes' bedoelde.

Nadat ik me in een snikhete stoptrein naar Delft had laten vervoeren, waagde ik daar nog een poging. In de kleine en vrijwel verlaten stationshal zocht ik naar een winkel of kiosk die in mijn behoefte aan een reisbewijs kon voorzien. Ik stapte de plaatselijke stationssupermarkt binnen en knikte de student achter de kassa vriendelijk toe.

'Goedemorgen, verkoop je ook strippenkaarten?' vroeg ik hem. Even dacht ik dat de jongen mij net zo'n ouderwetse zalf vond als de vrouw op Rotterdam Centraal, maar na een aarzeling van een seconde of drie opende hij toch zijn kassa.
'Oh, ik heb er nog maar eentje,' zei hij met veel teleurstelling in zijn stem.
'Dat komt mooi uit, want ik heb er maar eentje nodig,' weerlegde ik die teleurstelling.
'Ja, maar het is nog vroeg en anders heb ik vanmiddag niets meer.'
Ik meende dat de jongen me in de maling nam, maar hij bleef me verontschuldigend aankijken. 'Dus ik mag die strippenkaart niet hebben?' vroeg ik voor de zekerheid.
'Sorry, anders heb ik vanmiddag niets meer.'
Ik keek om me heen of er andere klanten in het winkeltje aanwezig waren, maar ik stond er helemaal alleen voor. Wel zag ik in mijn ooghoek dat er enkele meters verderop een boeken- en tijdschriftenhandel gevestigd was. Ik bedacht dat het maar het beste was om de supermarktmedewerker met zijn ene strippenkaart te laten voor wat hij was en begaf me zonder te groeten naar de boekhandel, die overigens van een andere firma was dan die op Rotterdam Centraal.

'Goedemorgen, verkoopt u ook strippenkaarten?' vroeg ik voor de derde keer deze ochtend.
'Wilt u ze allemaal, meneer?' Een gulle lach maakte duidelijk dat deze verkoper wel in was voor een gebbetje.
'Ik denk dat eentje voorlopig voldoende is, maar bedankt voor het aanbod,' antwoordde ik de olijke verkoper. Hij gaf me het blauwe kartonnetje en ik reikte hem het verschuldigde bedrag gepast aan. Met mijn nieuwe eigendom in de binnenzak kuierde ik richting het busstation. Het leven kan soms zo schitterend eenvoudig zijn.

Wees hartelijk gegroet van ons beiden

2010-05-28T10:11:00.032+02:00

Een vrolijke snuiter was het niet, die Willem Frederik Hermans. De anekdote bestaat dat hij in zijn huis in Haren elke week met een gietertje water langs de logeerkamers ging, om te voorkomen dat de wastafels droog kwamen te staan en dus gingen stinken. Die wastafels werden nooit gebruikt. Willem Frederik Hermans had geen vrienden. De anekdote is afkomstig van Gerard Reve, hoewel die dat altijd stellig ontkende, bang als hij was door Hermans 'op zwavelzuur gezet te worden'.

Juist de man die beweerde dat Hermans geen vrienden had, onderhield ruim een decennium lang een innige en openhartige correspondentie met de schrijver en fysisch geograaf. In 2008 bundelden De Bezige Bij en het Willem Frederik Hermans Instituut de brieven onder de meesterlijke titel Verscheur deze brief! Ik vertel veel te veel en afgelopen week las ik het. Het is een prachtig document, waarin de eigenzinnige karakters en onmetelijke ego's van twee van Nederlands grootste naoorlogse schrijvers genadeloos bloot komen te liggen.

Reve toont zich de nukkige en onzekere melancholicus die hij ook in zijn door en door autobiografische romans is. Hij twijfelt over alles. Over zijn geaardheid, zijn vriendschappen, zijn werk. Begin jaren vijftig zweert hij de Nederlandse literatuur af en schrijft hij alleen nog in het Engels, ook zijn brieven. Ondertussen ergert Hermans zich een ongeluk en maakt hij met alles en iedereen ruzie. Hoewel tussen de regels door de afkeuring van Reve's gedrag en draaierij sijpelt, is Hermans opvallend mild en menselijk voor zijn kunstbroeder, in wie hij het enige Nederlandse literaire talent ziet. Hij vertelt over zijn katten, zijn zoon Ruprecht en nodigt Reve en zijn toenmalige vrouw Hanny Michaelis uit voor nasi goreng.

Toch barst ook in deze vriendschap de bom. Vanaf een jaar eerder zet Reve zich in voor het literaire tjidschrift Tirade, een uitgave van Geert van Oorschot, met wie Hermans in onmin leeft. Herhaaldelijk vraagt Reve Hermans om een bijdrage, totdat Hermans het op 20 februari 1959 spuugzat is. Een brief met als aanhef 'Arme Gerard' besluit hij met de woorden 'Daarom is in ongenade laten vallen wel het meest geschikte middel om van het gezeur af te komen. Dat overkomt jou dus bij dezen.'

Dat was dat.

Vanaf dat moment kruipt de rancuneuze, pesterige Reve uit zijn schulp. Zo'n twee keer per jaar vindt hij een lullige aanleiding om Hermans een brief te sturen, waarop die laatste zelden reageert. Reve's brieven staan vol treiterende opmerkingen over de goede verkoopcijfers van zijn boeken en de P.C Hooft-prijs die hij in 1969 krijgt en waarbij Hermans, volgens de geruchten, op de tweede plaats eindigt. De laatste brief van Reve, van 17 juli 1987, over zijn kort geding tegen Geert van Oorschot, maakt Hermans moedeloos. Op de envelop noteert hij: 'Laat maar zitten.' Zo stond Gerard Reve niet eens meer op zwavelzuur.

Luistervoer: Don't touch the bell

2010-05-21T13:27:00.020+02:00

Ik bekeek wat afwezig de hoes van New Cool Collective Big Band Live, de cd die ik na lange tijd weer eens van stal gehaald had. Op die hoes prijken, met soms wat geforceerde gelaatsuitdrukkingen, de porums van de negentien muzikanten die de plaat tot zo'n vrolijk knalfeestje maken. Eén van die gezichten bracht mijn gedachten terug naar een dik jaar geleden. Het was op zondag 8 maart 2009 dat ik tijdens mijn ontbijt langs VPRO's Vrije geluiden zapte. Aan tafel bij Hans Flupse zaten tenorsaxofonist Iman Spaargaren en trombonist Bart Lust, van wie ik toen nog niet wist dat hij Bart Lust heette, maar wiens gezicht ik me herinnerde van een prachtig New Cool Collective Big Band-concert in Tivoli.

Omdat ik in die tijd alles vrat wat met de New Cool Collective te maken had, besloot ik, ondanks de nog niet overwonnen slaap, toch maar even te blijven hangen. Daar kreeg ik geen spijt van. Lust had zijn quintet meegetroond naar Vrije geluiden en de vijf strak in het pak gestoken mannen speelden het titelstuk van de debuutplaat Don't touch the bell. Ik was er meteen weg van. Die plaat moest ik hebben. Nu wil het geval dat ik in die periode wat krap bij kas zat en dus besloot ik de aanschaf van de cd een tijdje uit te stellen. De maanden gingen voorbij en de voorraad Europese munteenheid nam acceptabele vormen aan. Mijn platenkast werd uitgebreid met werk van Wayne Shorter, Dexter Gordon, Charlie Parker en andere toeter-virtuozen, maar op de één of andere manier was het Bart Lust Quintet naar een duister hoekje van mijn brein verbannen.

Tot ik op die verdwaalde dinsdagmiddag de NCC Big Band-hoes bekeek dus. Ik schakelde de laptop in en ging op zoek naar de platenboer die mij het schijfje het snelst kon leveren. Dat bleek nog niet mee te vallen. Geen enkele reguliere cd-winkel of website bleek de plaat te kennen. Don't touch the bell was uitgegeven op het Jazzshop Records label, maar dat bleek niet meer te bestaan. Na een half uurtje speurwerk had ik de enige plek gevonden waar ik de cd nog kon krijgen: Op de website van Bart Lust zelf. Je stuurt Bart een mailtje en hij stuurt je zijn rekeningnummer en de cd. Mooier dan dat zal jazz in Nederland wel niet worden.

Toen Don't touch the bell op mijn deurmat viel, zat ik net in de lappenmand met een onwillige rechtervoet. Had ik dus mooi de tijd om de cd eens te luisteren. En daarna nog een keer of vijf. Wat een plaat! De hoes oogt wat vervaarlijk en duister, met Lust gekleed in boksersoutfit in de hoek van een boksring. De titel slaat op een docent van Lust, die hem verbood de beker van zijn trombone aan te raken, op zoek naar houvast. Al associërend kwam hij bij het boksthema uit. 'Don't touch the bell, deze ronde mag niet stoppen. De muziek moet altijd door blijven gaan,' vertelde hij aan de Vrije geluiden-tafel.

De muziek van het Bart Lust Quintet is het tegenovergestelde van vervaarlijk en duister. Lust's trombone en de tenorsax van Tom Beek combineren alsof de twee instrumenten niet zonder elkaar kunnen en het pianospel van Steven Hupkens vloeit de blazers prachtig samen met de, pardon my French, retestrakke omlijsting van Franc auf dem Brinke (drums) en Ben Janssen (contrabas). Misschien slaat dat nergens op. Weet ik veel, ik ben geen muziekrecensent. Luister gewoon naar die plaat en ontdek het zelf.

Maasstedelijke dialoog

2010-05-17T09:39:00.014+02:00

'Jezus Henk, wat heb-ie daar nou?'
'Hou op joh. Ik had een akkefietje op me stoep.'
'Oh joh, vertel. Wat ken ik d'r voor je ingooien trouwens?'
'Patatje met, bereklauwtje en een zooitje bitterballen, Leo.'
'Mosterd d'r bij?'
'Wat dach-jij dan?'
'Dat dach-ik al. Maar vertel.'
'Wat?'
'Hoe je an dat oog kom.'
'Hou op joh. Ik staat me stoep te vegen, want dat doet-ik altijd op woensdag...'
'Ja, dat doet-jij altijd op woensdag.'
'...Komp 'r een vent en die zet zo z'n brommer op me stoep. Pontificaal d'r op.'
'Oh, das lekker.'
'Ik wou al zeggen. Dus ik zeg, gewoon heel netjes: ken je die brommer effe ergens anders neer zetten, ik staat net me stoep te vegen. Kijkt-ie me an, die gozert, en hij zeg: hoezo, is-tie stoep van jou dan, zegt-ie.'
'Wat een eikel joh.'
'Ja, dat dacht-ik ook. Dus ik zeg: je ken toch wel effe dat ding weghalen? Ik staat net me stoep te vegen.'
'Wat zei-tie toen?'
'Hij zeg: pleurt een end op, dat ding staat hier prima.'
'Wat een lul joh.'
'Dat wou-ik zeggen. Ik dach, wat gaan we nou krijgen. Dus ik zeg: wat gaan we nou krijgen, zeg-ik. Mot-ie net mijn hebben.'
'Mot-ie net jou hebben, Henk.'
'Dus ik zeg: je ken beter je muil houwe en dat ding weghalen, of je mot straks lopend naar huis. Wat denk-ie wat-ie doet?'
'Nou?'
'Gaat-ie op die brommer zitten.'
'Wat een mongool joh. Wat dee-je toen?'
'Nou, ik geeft een trap tegen die brommer, wat dach-jij dan?'
'Logisch, Henk.'
'Dat dach-ik ook. Maar dat vond-tie gozert niet. Zegt-ie: je mot met je smerige poten van mijn brommer afblijven, ouwe lul.'
'Zei-tie dat? Zei-tie ouwe lul tegen je?'
'Ik verrek als het nie waar is. Dus ik geef die vrijer een zet, zo van dat ding af. Languit op me stoep, lag-tie. '
'Toen taaide-die wel af toch zeker?'
'Nou mooi niet, Leo. Hij staat op, loop op me af en geef-me zo een hoek op me oog. Zegt-ie: vent, krijg het lazarus, met die klerestoep van je.'
'Tering, Henk. Das ook wat.'
'Maar wat denk-ie?'
'Nou?'
'Hij haalt die kutbrommer weg en maakt de pleitvaart.'
'Kijk!'
'Dat bedoel-ik, Leo.'
'Niet met je laten sollen, Henk.'
'Flinke vent die mijn me stoeppie nie laat vegen.'
'Meenemen Henk?'
'Als het ken.'
'Eet smakelijk, Henk.'
'Tot morgen, Leo'

Het is die naam, die naam

2010-05-12T13:50:00.041+02:00

Nijgh en van Ditmar pakte eens goed uit om Mama Tandoori van Ernest van der Kwast aan de man te brengen. Onder de schreeuwende kop 'Zoek dekking!' stond een citaat van Herman Koch. 'Nu al het geestigste en ontroerendste boek dat ik dit jaar heb gelezen,' prijst Koch de jonge Rotterdammer aan, om hem vervolgens de Nederlandse Salman Rushdie te noemen. Toe maar. Als een nieuw boek geprezen wordt om zijn humor, betekent dat meestal dat het inhoudelijk niet bijster sterk is.

Vorig jaar ben ik er nog vreselijk de mist mee ingegaan. Ik wil me nog wel eens laten verleiden door een pakkende titel en zodoende had ik Fietsen met Bob Dylan van Bill Mensema in het vizier gekregen. 'Een humoristische zedenschets van het huidige leven in Nederland,' noemde uitgever Passage het boek. Goede titel, humor, dat kon niet missen. Dacht ik. Ik dacht verkeerd. Het was één van de slechtse boeken die ik ooit gelezen heb. De humor bleek een tenenkrommend soort slapstick te zijn en de zedenschets van het huidige leven in Nederland kwam niet verder dan wat volkomen uitgekauwde oneliners over Vinexwijken en Ikea. Ik las het boek uit omdat ik wilde weten waar de titel op sloeg. Ik kwam er nog achter ook, maar toen ik het boek voor de laatste keer sloot, bedacht ik me dat ik meer plezier beleefd zou hebben aan het polijsten van de tandwielen van mijn stofzuiger.

De aanprijzingen van Nijgh en van Ditmar en Herman Koch lieten me dan ook niet direct naar de plaatselijke boekenboer rennen. Daar kwam verandering in toen ik Ernest van der Kwast zelf over Mama Tandoori hoorde vertellen in het VPRO-televisieprogramma Boeken. Nog niet eerder had ik een schrijver zo vol enthousiasme en, het was echt zo, humor over zijn boek horen praten. Nog geen week na de uitzending had ik het boek uit. Vijftig jaar geleden had ik gezegd dat ik me er kostelijk mee verpoosd had. Met dank aan Ernest van der Kwast.

Als ik op die zondagochtend toevallig niet naar Boeken gekeken had, had ik Mama Tandoori nooit gelezen. Met dank aan Herman Koch. Zijn aanstellerige citaat, dat ook nog eens een wikkel om het boekomslag siert, past prima in een dubieuze trend in de Nederlandse literatuur: steeds meer boekomslagen worden opgeleukt met citaten van bekende Nederlanders, van wie de connectie met de letteren meestal volledig ontbreekt. Oké, Herman Koch is sinds zijn enigzins overschatte roman Het diner een erkend literator, maar zijn uitspraak is niet gelinkt aan welk medium dan ook. Nijgh heeft hem gewoon gevraagd iets te zeggen voor op het omslag van Mama Tandoori. Kom dan nog maar eens met een puntje van kritiek.

Maar het kan allemaal nog veel schaamtelozer. Op het aandoenlijke omslag van Chris Cleave's roman Kleine Bij valt te lezen: 'Fantastisch boek. Mooi, prachtige dialogen, grappig, maar ook ontroerend met fantastische wendingen.' Was getekend, Paul de Leeuw. We kunnen met zijn allen lang zoeken naar een connectie met de literatuur, vinden zullen we haar niet. Leest u het citaat van De Leeuw nog eens rustig door. Lekker specifiek, Paul. Die twee zinnen bevatten zoveel algemeenheden dat ze op zowat elk stuk proza kunnen slaan. Maar die naam, hè. Paul de Leeuw. Dat is genoeg.

Het is een beetje zoals bij Oprah Winfrey's boekenclub. Als de Amerikaanse talkshowkoningin zegt dat je een boek moet lezen, verkopen binnen een week drie drukken uit. Waar Oprah Winfrey opeens die autoriteit op literatuurgebied vandaan haalt schijnt niemand zich af te vragen. Als op het omslag P.F. Thomese's Vladiwostok! onze eigen talkshowkoning Matthijs van Nieuwkerk zegt dat Thomese 'één van de aardigste schrijvers van Nederland' is, is dat uitstekend voor de verkoop. Leest u ook dit citaat nog eens. Het gaat niet eens over het boek.

Ondertussen heeft Ernest van der Kwast over de verkoop van Mama Tandoori weinig te klagen. En terecht. Maar als hij van zijn volgende roman echt een kaskraker wil maken, raad ik hem aan aan te pappen met Frans Bauer of Jan Smit en hen de volgende boodschap op het omslag te laten kalken: 'Misschien wel de liefste schrijver van Nederland. Hij is zo lekker gewoon gebleven. Van der Kwast leest lekker weg en doet gewoon zijn ding.' Succes verzekerd.

Leest en verrijkt uw geest: Meneer Visser's hellevaart

2010-05-06T11:10:00.039+02:00

Met een mengeling van ongeloof en afschuw keek Hans Anten de collegezaal in. Zo moeilijk was de vraag toch niet? Het was in mijn eerste jaar Nederlands in Utrecht, tijdens het college inleiding moderne letterkunde. Anten had zojuist de vraag gesteld wie de grote drie van de Nederlandse literatuur waren. Hij ging het rijtje af. Ik zat als vijfde. Mijn vier voorgangers moesten het antwoord schuldig blijven. De docent keek me aan, bijna smekend. 'Mulisch, Reve en Hermans,' antwoordde ik, met enige twijfel in mijn stem. Als het antwoord zo simpel was, had iemand voor mij het toch wel gegeven? Antens gezicht klaarde op. Mulisch, Reve, Hermans. Wie anders?

Ik moest aan het genante voorval denken toen ik het laatste hoofdstuk van Simon Vestdijks Meneer Visser's hellevaart las. Mulisch, Reve, Hermans. Wie anders? Nou, Simon Vestdijk bijvoorbeeld. Het slothoofdstuk van Vestdijks tweede roman is één van de meest krankzinnige, maar daarmee ook één van de beste passages die ik ooit gelezen heb. In een bizarre droom belandt protagonist Willem Visser in een rechtszaak, met een konijn als griffier en zijn overleden tirannieke oom als getuige. De rechtszaak ontaardt in een anarchistische puinhoop, waarin Vestdijk vrijwel alle personages die in het boek een rol spelen op laat treden.

Het is droevig gesteld met de overlevering van Vestdijks werk. Natuurlijk is zijn bekendste roman, Terug tot Ina Damman, nog nieuw te verkrijgen en in februari van dit jaar is zijn essaybundel Over Gustav Mahler nog heruitgegeven. Verder is het overwegend grienen met de pet op. Meneer Visser's hellevaart is alleen nog leverbaar in de verzamelbundel Anton Wachter romans, en dan ook nog eens alleen als luisterboek, voor een editie op papier is alleen de tweedehands markt een optie. Van drie andere titels, waaronder De Kellner en de levenden, wordt al sinds drie jaar een herdruk beloofd.

Het zal te maken hebben met de toegankelijkheid van zijn stijl. Want toegegeven, het is geen lichte kost, die Vestdijk. De in Harlingen geboren arts hield wel van een breed uitdijend zinnetje. Ook van de monologue intérieur, de ongebreidelde gedachtenstroom van een personage, was Vestdijk niet bepaald vies: 'Werfstraat. Hier in? Er komt iemand achter me. Tak tak. Hakken. Achter me. Dichter. Nee, ik loop door. Achter, naast me. Daar, helemaal links... voorbij 't been van m'n oogkas...schuift...langzaam...vooruit... nee 't is niets.'

Paranoïde typje, die Willem Visser. Misschien moet ik de karakterschets overlaten aan criticus en essayist Menno ter Braak: 'Deze man, wiens denken en doen de schrijver hier loswikkelt uit de beslommeringen van nog geen vier en twintig uur, groeit op uit het duister van zijn geknot bestaan als een machtswellusteling en een mismaakte fantast, bezig met het trekken aan geheimzinnige touwtjes van een geheimzinnig complot.' Waarvan akte. Ik kan er alleen maar aan toevoegen: Lezen, die Vestdijk. Nu!

Make love, not war

2010-04-22T16:21:00.034+02:00

'Treinpersoneel slaat steeds vaker alarm', kopte de website van RTL Nieuws. Het schijnt de spuigaten uit te lopen met het geweld in en om de trein. Ook ik ben in een trein gemolesteerd terwijl ik na een drukke werkdag onderweg was naar huis. Voordat u zich ongerust maakt: ik ben er vrijwel zonder kleerscheuren vanaf gekomen. Misschien komt dat omdat ik ijzig kalm bleef tijdens de aanval. Of misschien komt het omdat mijn belager niet veel ouder was dan een jaar of vier.

Het begon nog wel zo gemoedelijk. Ik had net een fijne zitplek aan het raam en in de zon gekozen en maakte me klaar om Vestdijks Meneer Visser's hellevaart ter hand te nemen. Op dat moment kwam een jong gezin, op het eerste gezicht afkomstig uit het oosten van Europa, het rijtuig binnengestommeld. Terwijl moeder haar twee kinderen en drie koffers behoedzaam opborg in de daarvoor bestemde zetels en bagagerekken, stapte vader vriendelijk glimlachend op me af met een beduimeld briefje in zijn hand. 'Train, Rotterdam?' meende ik tussen verschillende onverstaanbare klanken te verstaan, terwijl hij me het vodje aanreikte. De Engelse taal was niet zijn sterkste punt. Ik begreep uit de tekst op het briefje dat het jonge gezin via Berlijn Utrecht had bereikt en nu via Rotterdam in Brussel wilde geraken.

'Yes, this is the train to Rotterdam. First Gouda, then Rotterdam Alexander, then Rotterdam Central Station,' probeerde ik zo duidelijk mogelijk te antwoorden, want waarom zou ik liegen tegen een jong gezin dat vanaf God weet waar, via Berlijn, Utrecht en Rotterdam in Brussel terecht wil komen? Nadat ik drie keer de route had uitgelegd leek de man het te begrijpen en hij voegde zich bij zijn gezin. Nauwelijks had de trein zich hortend en stotend in beweging gezet, of het zoontje in het gezelschap vond dat de reis nu wel lang genoeg geduurd had. Woest begon hij de klep van het stalen afvalbakje onder het raam dicht te slaan, met tussenpozen van zo'n vijf seconden. Nu weet ik niet of u het oeuvre van Vestdijk kent, maar ik verzeker u, Vestdijk leest niet lekker op het ritme van een dichtslaande stalen afvalbak.

Zoals vaker bij kleine kinderen, begon het geklepper het ventje al snel te vervelen. Terwijl vader en moeder elkaar luidruchtig verwijten leken te maken, begon de kleine jongen aan een verkenningstocht door de coupé. Het duurde niet lang voor hij bij mijn zitplaats aankwam. Hij deed een graai naar Vestdijk. Ik trok het boek van hem weg, wat nog verbazingwekkend veel moeite kostte. 'Hé joh, dat is mijn boek. Wil je het ook lezen?' vroeg ik het kind. Natuurlijk begreep hij er niets van. Als hij al kon converseren was het in ieder geval niet in de taal die ik zojuist tegen hem sprak. Het kind overwoog even wat zijn opties waren en besloot toen dat in het vel van mijn linkerhand knijpen de beste was.

Ik duwde het kind weg met de zojuist beknepen hand en probeerde oogcontact te maken met de vader. Die was nog steeds verwikkeld in een gesprek met zijn vrouw, wat er allesbehalve gezellig uitzag. Hoewel ik zeker niet hard duwde, schrok het kind er wel van. Hij nam de tijd om de strategie voor zijn volgende zet te bedenken. Ineens had het het. Hij balde zijn vuistje, gaf me een ram op mijn rechterknie en liep terug naar zijn familie. Verbouwereerd keek ik de vader aan. Hij had het zien gebeuren en vond het nogal amusant. Met de moeizame uitleg dat hij in de juiste trein zat in het achterhoofd, bedacht ik me dat het zinloos was om verhaal te halen. Met een voor mijn doen ongekend boos gezicht keek ik de man aan. Meer om mij tevreden te stellen dan om zijn kind tot de orde te roepen stootte hij wat lettergrepen uit in de richting van zijn zoon.

Ik verdiepte me weer in de lotgevallen van de sadistische, dictatoriale Willem Visser en bedacht me dat ik zojuist een aanvaring had gehad met een pocketversie van Vestdijks personage. Toen ik de trein uitstapte passeerde ik het joch. Onze blikken kruisten elkaar. Het was of ik de duivel zelf recht in de poppetjes van zijn ogen keek.

Aad haalt alvast zijn koffer van zolder

2010-04-16T16:38:00.020+02:00

Opeens was de complete Belgische voetbalwereld in rep en roer. Wat overal elders al maanden verwacht was, kwam voor onze zuiderburen aan als een mokerslag. Dick Advocaat leverde zijn contract in als bondscoach van de Rode Duivels. Oké, Dickie had de Belgen al eerder in de maling genomen, toen hij koud na zijn aanstelling besloot bij AZ te gaan schnabbelen, maar dat zou hij toch geen tweede keer doen? Nee, dat zou hij niet doen, beloofde hij voor de ronkende camera's. Tenzij er wat roebels te schrapen zijn natuurlijk.

Nu het werkwoord schrapen gevallen is, kan de naam van Aad de Mos nooit ver weg zijn. En kijk eens aan: Daar is ie al, Aad de Mos. De man met de meest dubieuze bijnaam in de voetballerij: Aadje Afkoopsom. Aadje gaf een interview aan de Gazet van Antwerpen. Hij nam het op voor zijn mede-Hagenees en kwam op zijn eigen onnavolgbare, meesterlijk subtiele wijze met de ideale opvolger van Advocaat op de proppen: 'Geen andere trainer kent het Belgische voetballandschap beter dan ik'. Dat zei hij echt. En dit: 'Ik wil niet solliciteren, maar ze hebben mijn nummer.' Waarschijnlijk speelt Aad de Mos ook mee in de Postcodeloterij, maar doet hij dat alleen om het goede doel te steunen.

Maar Aad de Mos, die is toch net...? Trainer van Sparta. Inderdaad. Sinds twee wedstrijden om precies te zijn. Tijdens de eerste westrijd, tegen Heracles, stuurde Roelof Luinge hem naar de tribune, nadat Aadje zich bediende van onwelvoeglijk taalgebruik en gooide met een flesje water. Als straf moest Aad de tweede wedstrijd, de derby tegen Feyenoord, vanaf de tribune bekijken. Je zou dus kunnen zeggen dat Aad de Mos trainer van Sparta is sinds een halve wedstrijd. Sinds zijn aantreden haalde Sparta precies een punt. Het Aad de Mos-effect noemen ze dat.

Aad de Mos is hét symbool voor het hersenloze opportunisme in het voetbal. Zijn laatste grote daden als trainer stammen uit de tijd dat de Europese topclubs met angst en beven een ontmoeting met KV Mechelen tegemoet zagen. Toch vindt hij elke keer weer ergens onderdak. Vlak voor hij op het Kasteel aan de slag ging, vertrok hij bij het Griekse Kavala, omdat hij in één keer veertien spelers wilde ontslaan. Misschien is hij direct na het interview met de Gazet de zolder opgedoken om zijn koffer alvast klaar te zetten. Veel stof zal er niet op zitten.

Een boek is ook maar een product

2010-04-12T10:47:00.035+02:00

Nooit gedacht dat ik een stukje zou schrijven met een titel als deze. Wat boeken betreft ben ik een romanticus. Literatuur en poëzie zijn voor mij vormen van kunst en zeker geen producten. De e-reader is aan een behoorlijke opmars bezig, maar in mijn boekenkast is er geen plaats voor het oh zo handige en ruimtebesparende apparaat. Een boek is een verzameling letters op papier, dat best ietwat vergeeld mag zijn en een beetje muf mag ruiken, graag zelfs. Zo blij als een kind was ik toen ik op tweede paasdag met een boodschappentas vol vergeelde en naar oud karton ruikende romans en verhalenbundels terugkeerde van de boekenmarkt in de prachtige boekenstad Bredevoort. Waarom dan toch die titel boven dit stukje?

Enkele weken geleden vroeg De Boekenkrant me om 49 manieren om de dag door te komen, de nieuwe roman van de Gentse schrijver en dichter Christophe Vekeman, te recenseren. Omdat het boek nog niet verschenen was, ontving ik een ongecorrigeerde drukproef, wat vaktaal is voor een stapel A4-tjes in een mapje. Bij zo'n bijzondere titel en een auteur die je niet goed kent is het altijd maar weer afwachten wat je voor je kiezen krijgt.

Dat bleek in dit geval heel wat te zijn. 49 manieren om de dag door te komen is een typisch Vlaams boek, dat onmiddellijk doet denken aan Paul Baeten Gronda en Herman Brusselmans, hoewel Vekeman stilistisch gezien vele malen scherper is dan zijn langharige stadgenoot. Wat Vekeman gemeen heeft met Baeten Gronda is het quasinonchalante taalgebruik en een voorliefde voor hoofdpersonen aan de rand van de samenleving die zwelgen in zelfmedelijden en lethargie. In 49 manieren... vult protagonist Vincent de Wimper zijn dagen vooral met voor het raam staan, zwijgend samenzijn met zijn buurman, beroepsinbreker Johannes en denken aan zijn ex-vriendin Patty. Dat klinkt allemaal weinig belovend, maar ik las de stapel blaadjes met veel plezier en de recensie (lees hem hier) vloog vlotjes uit mijn toetsenbord.

Een paar dagen nadat ik mijn recensie had ingeleverd bevond ik mij op een zaterdagmiddag in Deventer. Om te schuilen voor een plotseling neerkletterende regenbui, doken mijn vriendin en ik het dichtstbijzijnde pand in. Het bleek het onderkomen te zijn van de prachtige boekhandel Praamstra. Ik dwaalde wat rond langs de hoge donkerhouten kasten vol leesvoer, tot ik stuitte op een grote tafel met het actuele aanbod. En daar lag het, met een fel rood omslag en sierlijke witte letters: 49 manieren om de dag door te komen, roman van Christophe Vekeman. Pas toen besefte ik het. Wat ik gelezen en gerecenseerd had, was geen stapel A4-tjes, maar een bóék, geschreven door een échte schrijver, die door de achterflap ineens een gezicht kreeg. Zo werkt dat dus. Een boek is pas een boek als het voldoet aan het beeld dat we ervan hebben, als het de uiterlijke kenmerken heeft die we gewend zijn. Kaftje eromheen, fotootje en wervende tekst erop. Tot zover het hoofdstuk romantiek. Het boek is een product geworden.

Oom Henk geeft kunstles

2010-04-07T09:53:00.046+02:00

Hij bekeek het schilderij zoals hij dacht dat je een schilderij moest bekijken. Lichtjes voorovergebogen, de handen losjes op de rug gevouwen en de lippen wat samengeperst. Het was Picasso's Guitare waar hij voor stond. 'En hier hebben we,' mompelde hij tegen zichzelf terwijl hij zich van het doek naar het kleine witte bordje ernaast wendde, 'Picasso.' Hij bladerde wat in zijn infoboekje, las vluchtig wat er over het bewuste schilderij vermeld stond en frommelde het foldertje weer in zijn kontzak. Hij wenkte een man met wie hij een kwartiertje eerder het Kröller-Müller Museum was binnengekomen. 'Kijk hier, deze Picasso. Dat kleurgebruik, die compositie. Prachtig.' Zijn toon verraadde dat hij regelmatig naar Tussen Kunst en Kitsch gekeken had.

Zijn mening, pardon zijn vísie, op het schilderij was duidelijk niet alleen voor de direct aangesprokene bedoeld. Hij sprak dermate hard dat hij in een straal van een meter of tien duidelijk te verstaan was. Dat we niet dachten dat hier een doorsnee lekenbezoeker naar een plaatje van een gitaar stond te koekeloeren. Hier stond een groot kenner, die het meesterwerk van één van 's werelds grootste kunstenaars aan de smetteloos witte museumwand feilloos op de juiste waarde wist te schatten. Voorzichtig spiedde de man om zich heen, om te zien welke indruk zijn woorden op de andere bezoekers hadden gemaakt.

De aangesprokene reageerde met een afgemeten knik van het hoofd. Het was de knik van iemand die doet of hij luistert, maar die ondertussen met geheel andere zaken bezig is. De man vertoonde enige uiterlijke gelijkenissen met de grote kunstkenner, dus waarschijnlijk was hij al vaker met hem op stap geweest in 's lands bekende musea. Laat hem maar even, leek hij te denken. Als hij hier zijn fifteen minutes of fame wil hebben, ga ik geen roet in het eten gooien. Dat betekende niet dat hij het zich allemaal maar liet aanpraten. De knikker maakte zich routineus los van zijn metgezel en zorgde er de rest van het museumbezoek voor dat hij net dáár stond waar zijn broer niet was.

Een nieuw slachtoffer was snel gevonden. De kenner greep de hand van een klein jongetje. Of hij het ventje daadwerkelijk kende was nog maar de vraag. Hij sleepte hem mee naar het middenschip van het museum, daar waar de uitgebreide collectie Van Goghs tentoongesteld is. In een moordend tempo, het ventje moest haast maken om de kunstkenner er niet met zijn linkerarm vandoor te laten gaan, galoppeerde hij langs de kleurrijke Van Goghs. Ineens hield hij halt. 'Dit is de aardappeleters. Die donkere werken maakte Van Gogh in Nederland. Die met al die kleuren aan de andere kant komen uit Frankrijk.' Het joch had meer interesse voor zijn schoenen, blij als het was dat hij even stil kon staan.

Zijn adempauze duurde niet lang. De grote kenner ontdekte dat dit toch wel zo'n beetje alles was wat hij over Van Gogh wist. Met een heftige zwaai greep hij de linkerknuist van het kind. In sneltreinvaart op weg naar nieuwe schilderijen, naar nieuw kunstonderwijs. Ik vroeg me af hoe dat volgende week op school zou gaan, als de juffrouw zou vragen waarom zijn arm in een mitella zat. Was hij soms gevallen met voetballen? 'Nee juf, oom Henk gaf weer kunstles.'

De meeuwenman

2010-03-25T13:03:00.001+01:00

De eilandbewoners zeiden dat hij gek was. Dat hij in een hut in de duinen woonde. Waar hij vandaan kwam wisten ze niet. Aan het einde van de droge, hete zomer liep hij zomaar ineens op het strand. Zelfs de beheerder van de veerpont van en naar het vaste land, die het geheugen van een olifant had en elke passagier die hij vervoerde onthield, kon zich niet herinneren de vreemdeling te hebben overgezet. Het groepje wijze mannen in het enige café op het eiland had toen maar besloten dat de meeuwenman op een goede dag was aangespoeld, als een al half vergaan stuk wrakhout.

De meeuwenman, zo noemden ze hem. Tijdens zijn wandelingen door de branding praatte hij tegen de meeuwen op het strand. Soms sprak hij ze vermanend toe, als ze vochten om door de spaarzame toeristen achtergelaten etenswaren. Andere keren, wanneer de vogels krijsend duikvluchten maakten boven het woeste water, juichte hij uitzinnig met ze mee. Zijn wandelingen waren al even mysterieus als zijn plotselinge aanwezigheid. In elke uithoek van het eiland kon hij worden aangetroffen, altijd maar voortlopend, hij hield alleen de pas in om met de meeuwen te praten.

De meeuwen waren zijn enige gezelschap, nog nooit had een bewoner van het eiland contact met hem gemaakt. Bij sommigen was het simpelweg niet in ze opgekomen, anderen durfden het niet vanwege zijn zonderlinge uiterlijk. Zijn spierwitte, knokige benen had hij steevast gestoken in donkergroene rubberen kaplaarzen. Daarboven droeg hij een net boven de knie afgeknipte vale spijkerbroek. Zijn rossige baard, die onder een zwarte mollen muts vandaan piepte, rustte op het donkerblauw van een trainingjasje dat minstens twee maten te groot voor hem was.

Ongeveer drie weken nadat ik op het eiland gearriveerd was, kwam ik plotseling in contact met hem, letterlijk nog wel. Terwijl ik, turend over zee, bedacht waarom ik ook alweer naar hier gekomen was, botste hij zomaar tegen me aan. Zijn graatmagere lichaam was niet bestand tegen het mijne, en met een doffe klap viel hij achterover in het natte zand. 'Excuseert u mij, ik heb u in al mijn verstrooidheid niet opgemerkt.'
Zijn plechtstatige taalgebruik bracht me even uit het lood. 'Dat hindert niet,' wist ik uit te brengen. 'Heeft u zich niet bezeerd? Laat me u overeind helpen.'
'Dank u, u bent zeer vriendelijk.' Hij klopte het zand van zijn blauwe jasje. Toen klonk boven het geruis van de golven het gekrijs van een aanvliegende meeuw. De man wreef over zijn baard en bewoog zich spichtig in de richting van het geluid.
'U houdt van de meeuwen hè?' zei ik , terwijl ik met hem meekeek hoe de vogel soepel op het water landde. De meeuwenman kreeg een jeugdige twinkeling in zijn ogen.
'De meeuwen zijn mijn vrienden. Ik heb niemand op dit eiland, ik heb alleen de meeuwen. Aan de mensen heb ik niets, die denken dat ik gek ben. Ze blijven zo ver mogelijk uit mijn buurt. U denkt ook dat ik gek ben. Dat zag ik aan uw gezicht. Nu gaat u zeggen dat u dat helemaal niet dacht.'

Ik slikte die woorden snel in. Om me een houding te geven haalde ik mijn sigaretten uit mijn binnenzak en stak er eentje op. 'Misschien dacht ik het wel,' biechtte ik op vanachter mijn zojuist gecreëerde rookgordijn. Ik bood hem een sigaret aan, die hij met een resolute handbeweging afwees. We staarden een tijdje zwijgend naar de meeuw, die zich volkomen ontspannen liet meevoeren op de golven. Vanuit een ooghoek zag ik twee kaplaarzen strepen trekken in het zand. De stilte maakte me nieuwsgierig.
'Waar komt u vandaan?'
'Pardon?'
'Waar u vandaan komt. Volgens de eilandbewoners was u er ineens.'
'Ik kom niet van hier. Meer hoeft u niet over mijn afkomst te weten. Dat behoort tot het verleden.'
'Waar woont u?' Ik vroeg me af of ik niet teveel wilde.
'U bent nieuwsgierig. Hebben de eilanders u eropuit gestuurd? De meeuwen zijn niet nieuwsgierig, daarom zoek ik alleen contact met de meeuwen en niet met de mensen. Uw volgende vraag is waar ik van leef, omdat ik me nergens laat zien. Die vraag wil ik wel beantwoorden. Ik leef van wat het eiland me geeft. Dat is voldoende, zolang je niet te kieskeurig bent. De meeuwen zijn ook niet kieskeurig.'
De vogel op het water was inmiddels een flink eindje afgedreven. Zonder te groeten, met zijn blik op het dier begon de man van me weg te lopen, in de richting van de meeuw. 'Zag je dat?' riep hij naar de zee. 'Die meneer is nieuwsgierig, hij stelde me allerlei vragen die hem niets aangaan. Jij vraagt me niets hè, jij zit gewoon lekker op het water.'

Twee weken verbleef ik nog op het eiland. Ik liep over het strand, beklom de duinen, slenterde over de paden in het bos, maar de meeuwenman was nergens meer te bekennen. Tijdens een wandeling door de duinen aan de onbewoonde zuidkant van het eiland, vond ik tussen het hoge, wuivende helmgras een stapel houten planken en een zwarte wollen muts. Koortsachtig keek ik om me heen, op zoek naar voetsporen in het duin, maar de plek wekte de indruk nog nooit betreden te zijn. Nog drie maal keerde ik terug naar de plek, maar geen enkele keer was er ook maar een teken van leven te bespeuren. De zwarte muts stopte ik in mijn rugzak. 's Avonds in het café besloten de wijze mannen dat de meeuwenman terug de zee ingelopen moest zijn. Niemand had hem in tijden meer gezien. Terug de zee ingelopen. Of gezwommen, dat maakte niet zoveel uit. Verder werden er weinig woorden aan de meeuwenman meer vuilgemaakt. Opgeruimd staat netjes. Op de veerpont terug naar het vaste land gooide ik de zwarte muts in de woeste golven. De grootste meeuw die ik ooit gezien had, graaide de muts uit het water en verdween ermee, steeds hoger en hoger in de grauwe najaarslucht.

Ode aan Edwin Rutten

2010-03-23T12:45:00.001+01:00

Traag als Bob de Jong op een 500 meter neemt de werkdag een aanvang. Zo vroeg op de ochtend zijn nog geen klanten te verwachten. Dat krijg je als de student je doelgroep is. Die ligt waarschijnlijk nog een ferme roes uit te slapen na het indrinken, doorhalen en afpilzen van de ongetwijfeld legendarische avond ervoor. Ik kijk met een timmermansoog de winkel rond. Alle boeken staan kaarsrecht en blinkend te wachten op een nieuwe eigenaar. Geen onbeantwoorde email, geen vergeten bestellingen. Een knap staaltje vakmanschap, concludeer ik tevreden. Nog een kop automatenkoffie dan maar. De derde van vandaag, hoewel er nog geen half uur verstreken is.

Blazend in de hete mok dreig ik langzaam weg te soezen bij het doornemen van de NRC. Alles wijst erop dat het geen gedenkwaardige dag wordt. En dan ineens, vanuit het niets, terwijl je het elke ochtend weer kunt verwachten, die welluidende klanken, als een warme douche na een barre fietstocht door hagel en striemende oostenwind.

'How do you like,
your jazz in the morning?
I like mine hot and cool'

Ik ben direct ontwaakt en in opperbest humeur. Laat ze maar komen, met hun vragen, bestellingen, klachten en kortingspasjes. Ik kan het allemaal aan. Met Edwin Rutten aan mijn zijde ben ik onoverwinnelijk. Edwin Rutten is, in zijn gedaante van Ome Willem, niets meer en zeker niets minder dan een jeugdheld. Rakkers, broodjes poep, geitenbreiers. Ik kan er nog steeds blij van worden. 'Ik moet plassen, Ome Willem.' 'Ga maar gauw weer zitten, straks moeten jullie allemaal plassen.'

Mijn gehele tienertijd en de eerste helft van mijn jaren als twintiger heb ik zelden aan Edwin Rutten gedacht. Uit het oog, uit het hart. Zo gaan die dingen. Toen ontdekte ik Radio 6 en daar was ie weer. Elke werkdag, van tien tot twaalf, schalt Rutten zijn enthousiasme kilometers ver de ether in, niet meer over rakkers, broodjes poep en geitenbreiers, maar over Charlie Parker, Chet Baker en Ella Fitzgerald.

Zoals hij twintig jaar geleden één van de bakens van mijn jeugd was (laten we het vormend werk van Bassie & Adriaan, Liegebeest en Boes niet onderschatten), zo is Edwin Rutten nu mijn baken van Radio 6. Waar zijn collega's steeds harder vallen voor de charmes van de Jamie Cullums en Michael Bublés van deze wereld, toont Edwin zich een man van vastigheden en de oude stempel. Een stevige portie bebop, recht voor je taas, dat kun je krijgen van Edwin. Hank Mobley, Wayne Shorter, John Coltrane, Art Blakey, de tijd vliegt zo hard als de noten uit Miles' trompet.

Vorig jaar juni zag ik Edwin Rutten in levende lijve. Hij verwelkomde het publiek op het, zeer ten onrechte, belabberd bezochte IJazz aan de Amsterdamse NDSM-werf. Al zingend, swingend en scattend zoog hij de jazzheads naar zijn podium. Jong of oud, Edwin vergat niemand. Zelden zoveel kinderlijke glimlachen op volwassen gezichten gezien.

'Wat is dit?' vroeg hij een ventje van een jaar of tien, wijzend op de contrabas in zijn begeleidingsband.
'Een bas,' wist het schuchtere jochie.
Gul was de knipoog voor de trotse vader van het kind. 'Je pappa had vroeger zo slim moeten zijn, hè ouwe rakker?'

Voedt ze op Edwin, voedt ze op. Leer ze over rakkers, Charlie Parker, broodjes poep, Chet Baker, geitenbreiers en Ella Fitzgerald. 'Here we go again, hear the trumpets blow again. All aglow again, taking a chance on jazz.'

Belgische bibliotheek op wielen

2010-03-16T09:55:00.001+01:00

Terwijl ik zaterdagochtend vroeg bezig ben Hasselt te verlaten, laat de stad zich niet van haar beste kant zien. De straten in het centrum zijn zo goed als uitgestorven, op wat senioren na die zich bij de plaatselijke bakker, slager of groenteboer van de eerste levensbehoeften voorzien. De gestaag vallende regen verandert de confetti, een souvenir van het uitbundige kindercarnaval van de vorige dag, in een bontgekleurde brij. De wind probeert vat te krijgen op een levensgrote plastic versie van Kabouter Plop. Het is tijd om te gaan.

Belgische provinciale treinperrons zijn altijd spannend. Slechts een velletje vergeeld papier achter een gebroken ruitje verraadt welke trein in aantocht is. Er hangen geen klokken, geen borden met actuele vertrekinformatie, er is alleen het vergeelde velletje. Om tien over negen komt hortend en stotend een bemodderde, verroeste boemeltrein voorrijden. Het is op het perron en tijdstip waarop mij beloofd is dat de intercity mij naar Antwerpen zal brengen. Het zou hem dus wel eens kunnen zijn. Ik stap in, verrek mijn lies, Belgische provinciale treinperrons zijn doorgaans een halve meter te laag, en kies een zitplaats in de hoek van een coupé die in de jaren zestig zijn laatste opknapbeurt gehad heeft.

Ik ben verre van de enige die op deze vroege zaterdagochtend op dit traject moet zijn. Geen enkele zetel in de coupé is onbezet. Tegen beter weten in haal ik Cees Nootebooms 's Nachts komen de vossen uit mijn weekendtas. Gepokt en gemazeld door het Nederlandse vervoer per spoor weet ik dat met zoveel drukte van lezen wel niet veel zal komen. Als ik enkele pagina's op weg ben, Nooteboom heeft zijn gebruikelijke verhalen over oude foto's, de dood en opborrelende herinneringen afgestoken, merk ik dat ik nog niet één maal uit de bundel heb opgekeken. In het propvolle rijtuig klinkt geen enkel geluid.

Ik begin wat ongelovig om me heen te kijken. Aan de andere kant van het gangpad is een tienermeisje druk in de weer met haar laptop en een stapel papieren. Ze zou een geweldige inbreker kunnen zijn. Hoeveel ze ook schuift met het papier en hoe woest ze ook typt, geluid maakt ze niet. Haar vriendje, ik heb besloten dat het haar vriendje is, anders was de houding waarin ze zojuist op het perron stonden wel erg ongepast, geniet ondertussen van een halve liter Jupiler. Het uur van half tien is nog niet aangebroken. Zijn slokken neemt hij geruisloos. Met zijn meisje converseert hij middels een ingewikkelde codetaal. Het meisje kijkt verwonderd naar haar scherm en houdt de jongen de laptop voor. Van onder zijn smoezelige pet met militaire print bekijkt hij het apparaat, maakt wat gebaren alsof zij een slider aan de binnenkant van de plaat moet gooien en geeft de laptop terug. Het meisje typt, en ik lees, driftig verder.

Even voorbij Aarschot gaat de eerste mobiele telefoon af. Ah, denk ik. Daar gaan we. Om me heen richten ook de tot dan toe apatisch voor zich uit starende Vlamingen hun blik op de bron van het geluid. Enigzins beschaamd haalt recht voor me een dikke man, in deze contreien noemen ze dat een Bourgondiër, zijn telefoon uit de binnenzak van zijn regenjas. Met fluisterstem vraagt hij de andere kant van de lijn of het goed is als hij straks even terugbelt. Hij zit in de trein. Onmiddelijk daarna hangt hij op. Uit heel zijn houding spreekt schaamte, enkele medereizigers knikken hem bemoedigend toe. Goed zo meneer, u weet hoe het hoort. Met opgetrokken wenkbrauwen verdiep ik me weer in Nooteboom.

Wanneer het onooglijk witte station van Mol is bereikt, klinkt er een hevig gestommel op het balkon. De deur van de coupé schuift open en vier grijzende mensen, hoogstwaarschijnlijk twee echtparen, denderen met vier gigantische Samsonite koffers naar binnen. De twee mannen in het gezelschap hijsen met duidelijk hoorbare moeite de koffers in de gammele bagagerekken, terwijl de vrouwen vier zitplaatsen vrijhouden. Oke, denk ik. Nu zal het toch echt wel uit met de pret zijn. Sorry Cees. Ons innig stil samenzijn komt hier aan zijn einde. Een van de vrouwen duikt in haar handtas, worstelt even en komt dan boven met twee kranten voor de heren en twee tijdschriften voor de dames. De vier reisgenoten zetten zich met een serieus gezicht aan het lezen. Ze houden pas op als de boemel de grandeur van Antwerpen Centraal binnenrijdt. Ik sluit mijn boek, knik het olijke portret van Cees Nooteboom samenzweerderig toe en kuier volkomen tot rust gekomen richting de trein naar huis.

De terugkeer van de rode leeuw

2010-03-09T16:16:00.002+01:00

De knoop in je maag wordt er bepaald niet kleiner op. Waar ben je in Godsnaam aan begonnen? Je bent nog geen zes uur in Londen en je weet nu al niet meer wat je hier komt doen. Na eerst vier keer langs de statige panden van Regent Street te zijn gelopen, ben je van ellende en vermoeidheid maar neergeploft op een houten bankje in het in volle bloei staande St. James's Park. Kinderen rennen achter elkaar aan op de grasvelden, in de muziektent aan de kop van de vijver speelt een orkest oubollige liederen. Rule Britannia, The British Grenadiers, dat soort werk. Aan patriottisme geen gebrek. Je dacht dat alleen Amerikanen dat konden. Als na het onvermijdelijke God Save the Queen het complete park in een ovatie uitbarst, houd je het voor gezien. Zoveel uitbundigheid kun je niet aan. Via de Birdcage Walk, je maakt je even vrolijk om die vreemde straatnaam, bereik je het einde van het park en sla je linksaf Parliament Street in. Je had net zo goed naar rechts kunnen gaan, wat maakt het allemaal uit?

Je loopt verder de straat in, tot je op het geïmproviseerde rokersterras van een pub stuit. Aan een hoge tafel voert een kalende man in een Hugo Boss-pak een verhitte discussie met een gedrongen, betatoeëerde paardenstaart in Arsenal-shirt. Of Jonny Wilkinson die penaltykick nou wel of niet had kunnen maken. Alsjeblieft, alle stereotiepen over het Engelse publeven in een beeld voor je snufferd. Hier ben je toch voor gekomen? Naar binnen, een pint vrolijkt je misschien wat op. Je laat je door de draaideur en het bordeauxrode gordijn naar binnen vallen en neemt plaats op de enige lege kruk aan de lange, smalle toog. De barman, het weinige haar dat hij nog heeft plakt spierwit tegen zijn bezwete rode slapen, kijkt je onderzoekend aan. Met Argusogen, zoals dat heet. 'A pint of Stella please,' roep je hem toe. Op het bankje in het park heb je geoefend om het zo Brits mogelijk te laten klinken. Je wilt niet voor de eerste de beste toerist worden versleten.

'There you go lad, that's two pounds eighty.'
'Put it on a tab please.'
'Sorry lad. Tabs only for regulars. Two pounds eighty please.'

Met een hopelijk routineus gebaar leg je de munten op de rand van de bar. Terwijl je twee flinke teugen neemt, blijft de barman je vanaf het hoekje van de toog aankijken. Je wordt er een beetje nerveus van, kan hij niet wat anders gaan doen? Je probeert geen oogcontact met hem te maken, richt je blik op de mensen en het interieur om je heen. Bijna alle lage, donkergebeitste tafeltjes worden bezet door vooral middelbare mannen in pak. In een hoekje naast de ingang zit op de grond onder de kapstok een oudere man met een volle witte baard, korte broek en grijze wollen sokken in sandalen gestoken The Guardian te lezen. Je lijkt de enige te zijn die hem opmerkt. Ineens buigt de barman zich naar je toe.

'Do me a favour, lad. Go home.'
'Excuse me?' Gastvrij is anders.
'You need to go home.'
'But I just got here. I paid for the beer didn't I?'
'I don't mean now, you stupid git. Maybe tonight, maybe tomorrow. But soon anyway. Your parents must be worried sick. How old are you?'
'Eighteen, sir. But I really don't know what you mean.'
'Now listen here, lad. I know why you're here. You had a fight with your father about your future. You want to do something creative, he wants you to do something constructive. Now you've taken up all your savings and came to London. You're from Holland, am I right?'

Dat accent heeft dus nog wel wat oefening nodig. 'What are you? A psychic?'
'I don't need to be, lad. I've been running this place for over twenty years now. I've seen dozens of young boys like you. You all come to London thinking you're going to be the biggest thing in town. What's your plan?'
'I'm going to be an artist, a painter. My dad doesn't understand. He wants me to go to lawschool.'
'Have you tried talking to him?'
'What?'
'Talking. You know, you open your mouth, some words come out. He listens to them, opens his mouth and gives you a reply. Try it. You might be surprised what comes out of it. Here, have another pint. It's on the house.'
'Thanks'. De man met de witte baard staat op van de grond, vouwt zijn krant onder zijn arm, maakt een buiging richting alle vier de hoeken van het lokaal en verlaat het pand. Behalve jij slaat niemand acht op hem.

'Are you a painter in Holland?'
Ai. Eerst maar een flinke slok. 'No. Well, not yet anyway.'
'So what makes you think you'll be a painter over here? Your dad is bloody right, you know. Do you know how little dreamers like you end up in this city? Behind the bar in some depressing Soho dump, serving drinks to pathetic wankers who believe the world doesn't understand them. Seriously lad, save yourself. Go home, talk to your father. It's going to be okay. Just let go of your dreams and start painting. It's the only way of getting there.'

Je drinkt je glas leeg, schudt de barman de hand en loopt naar buiten. Het is nog steeds warm. Het is het einde van een klamme werkdag. De kantoren aan Parliament Street beginnen mannen in pak en vrouwen in mantelpak uit te spugen. Uitgelaten verspreiden ze zich over de brede stoep, als schoolkinderen aan het begin van de zomervakantie. Je zet je telefoon aan en ziet dat je vierentwintig oproepen hebt gemist. Overbodig op te zoeken wie dat zijn geweest. Je zoekt het dichtstbijzijnde metrostation op en neemt de Picadilly Line naar Heathrow. Er zijn nog drie plekken op de eerstvolgende vlucht naar Amsterdam. De korte vlucht breng je door met het bekijken van de vakantiefoto's van het bejaarde echtpaar naast je. In de beginnende schemering oogt het asfalt van de Polderbaan minder grauw dan toen je hier vanochtend vroeg opsteeg.

Reist u mee in de stiltecoupé?

2010-03-08T11:41:00.002+01:00

Als doorgewinterd treinforens laat ik mij het liefst vervoeren per stiltecoupé. Dit mobiele toevluchtsoord voor boekenlezers en rustbehoevenden is de beste uitvinding van de Nederlandse Spoorwegen sinds de aanstelling van Tuffie Vos als nationale onheilsboodschapper. Met de twee woorden ‘stilte’ en ‘silence’ op de ruiten geplakt, maakt de vervoerder in drie talen duidelijk dat er in het rijtuig niet gepraat mag worden. Over efficiency gesproken. De stiltecoupé is een wereld op zich, bevolkt door nauwkeurig afgebakende categorieën mensen.

Allereerst is er de fundamentalist. Voor dit type mens is reizen per stiltecoupé, zoals eigenlijk alles in het leven, vooral een kwestie van principe. Al op het perron monstert de fundamentalist de andere reizigers. Wie moet hij vandaag weer tot de orde roepen? Met een plechtstatige gang, alsof hij een rechtzaal binnenkomt, betreedt de fundamentalist zijn territorium. Uiterst behoedzaam trekt hij zijn jas uit, plaatst hij zijn tas op de zitting naast zich (de fundamentalist reist het liefst met wat ruimte om zich heen) en laat zich op zijn zetel nederdalen. Onophoudelijk laat de fundamentalist zijn ogen langs de andere banken in de coupé gaan. Elk geritsel van een omgeslagen boek- of krantenpagina kan rekenen op een woedende blik van de fundamentalist, elke hoest van een verkouden medepassagier beantwoordt hij met een strenge schoolmeesterskuch. Constant zit de fundamentalist strak gespannen op zijn stoel, om bij de eerste klanken van een telefoon op te springen: “U zit in een stiltecoupé!”. Het is niet makkelijk een fundamentalist te zijn.

Als tweede categorie is er die van de pragmaticus. Net als de fundamentalist zweert de pragmaticus bij de stiltecoupé, maar de pragmaticus neemt het allemaal wat minder zwaar op. Geblader in boeken, geritsel met snoeppapier, een niet te onderdrukken hoestbui, daar doet de pragmaticus niet moeilijk over. Zelfs een telefoongesprek dat overduidelijk niet kan wachten staat de pragmaticus oogluikend toe. Slechts wanneer de conversaties in de stiltecoupé gaan over koetjes, kalfjes, bloemetjes, bijtjes of andere levende dan wel levenloze organismen, grijpt de pragmaticus in met een vriendelijk “Weet u dat u in een stiltecoupé zit?”. Als de fundamentalist de Agnes Kant onder de treinreizigers is, dan is de pragmaticus Alexander Pechtold.

De volgende categorie is de groep van de liberalen. De liberaal weet wel dat hij heeft plaatsgenomen in een stiltecoupé, maar hij doet gewoon net alsof dat niet zo is. Hij heeft een kaartje gekocht, dan mag hij toch zeker wel zijn mond opentrekken? De liberaal behoort meestal tot de meer welgestelde treinreizigers. Strak in het pak, de beige overjas zorgvuldig aan het haakje opgehangen en de peperdure laptop op schoot. De liberaal reist alleen per trein omdat zijn bestemming nu eenmaal niet per Audi of Mercedes te bereiken is. Met de fundamentalist leeft de liberaal op voet van oorlog. Vrijwel altijd wordt die gewonnen door de liberaal, omdat de fundamentalist gebonden is aan zijn eigen principe en het bij één snedige opmerking laat. De liberaal belt vrolijk verder. Er moet geld verdiend worden.

In de laatste categorie vallen de tunnelvisionairen. De tunnelvisionair is doorgaans een onervaren treinreiziger en is zo ondersteboven van alle nieuwe indrukken die hij opdoet, dat hij geen flauw benul heeft dat hij in een stiltecoupé terecht gekomen is. Het in de juiste trein stappen is al een hele klus, daar heeft hij alle aandacht voor nodig. De tunnelvisionair reist zelden alleen en is op weg naar een binnenstad met leuke winkels of een vakantiebeurs. Met drukke gebaren en zenuwachtig gelach neemt hij het dagprogramma door. Voor de tunnelvisionair heeft de pragmaticus veel begrip. Hij weet niet beter, heeft gewoon niet zo goed opgelet. Als het gesprek tussen twee tunnelvisionairen wat al te uitbundig wordt, grijpt de pragmaticus wel in. Als er tenminste geen fundamentalist in de coupé aanwezig is…

Wijs mij de weg naar het rode potlood

2010-03-03T15:33:00.001+01:00

Fris gewassen en monter gestemd been ik vanochtend om half acht met ferme pas de deur uit. 3 maart 2010, gemeenteraadsverkiezingen. Op verkiezingsdagen, met stempas en paspoort stevig in de binnenzak opgeborgen, voel ik me altijd erg belangrijk. Mijn mening wordt gevraagd, dan zal ik die eens geven ook. Sinds ik woonachtig ben in R. stem ik in de hal van de plaatselijke seniorenflat, waar het stembureau telkens weer bemand wordt door dezelfde voorvechters van de democratie.

Op een bankje links van de ingang zit een wat morsige man gespannen voorovergebogen, loerend uit het raam om te zien of hij al in actie mag komen. Zodra ik over de drempel van de donkere ruimte stap, richt hij zich op. Met een zwierige zwaai van zijn rechterhand wijst hij me de tafel waar de stembureaumedewerkers op een rijtje zitten, nog geen drie meter verderop. "Het is daar," lispelt de poortwachter. Zonder hem zou alles hier maar mooi in de soep lopen.

De mensen achter de schoolkantinetafel kijken me een paar seconden wezenloos aan, alsof ze niet precies weten wat ik kom doen. "Ik kom stemmen, hier zijn mijn stemkaart en mijn paspoort," zeg ik daarom maar. Tergend langzaam komt het trio achter de tafel in actie. Alledrie dragen ze een goedkope versie van de Noorse trui, alledrie met een vaalblauwe kleur. Misschien hebben ze dat afgesproken, om eenheid uit te stralen. Ik krijg twee langwerpige, opgevouwen vellen papier in mijn handen gestopt, de ene met een gele band, de ander met een groene. Alsof het allemaal nog niet genoeg is mogen we in R. vandaag voor zowel de gemeente als voor de deelgemeente stemmen. Ik steek mijn borst nog maar wat verder vooruit.

"Succes," bromt een op zijn minst gezette man achter de tafel me toe, terwijl hij wijst op de houten schotten in de hoek van het zaaltje. Met een ceremonieel gebaar, hoewel niemand het kan zien, pak ik het rode potlood vast. Nu gaat het gebeuren. Kordaat beweeg ik het potlood over het hokje van mijn voorkeur. Er gebeurt niets. Het hokje is nog net zo kleurloos als alle andere. Iets steviger dan maar. Nog steeds weinig resultaat. Lichtroze hooguit. Mijn stem zal toch niet verloren gaan door een ondeugdelijk potlood!? Ik knijp het schrijfgerei zowat fijn, terwijl ik net zo lang over het hokje hark tot ik resultaat zie. Het triplex stemhokje schudt op zijn grondvesten, maar eindelijk lukt het me om de twee gewenste hokjes van een niet te miskennen rood te voorzien. Deze jongen laat zich niet zomaar van zijn burgerrechten afhouden.

Met de netjes weer opgevouwen stembiljetten in mijn hand kom ik achter de schotten vandaan. De poortwachter schiet overeind en gebaart naar de twee kliko's vlak voor mijn neus. "Daar moeten ze in." Tevreden wendt hij zich weer naar het raam. Taak volbracht. Het stembiljet met de gele band gooi ik in de kliko waar met grote letters 'geel' op staat, het groene biljet stop ik in de bak ernaast. Kind kan de was doen, zou je denken, maar aan de tafel eist een man in maatpak nieuwe stembiljetten, omdat hij per ongeluk zijn exemplaren in de verkeerde bakken heeft gegooid. Nu worden ze vast niet meegeteld, probeert hij duidelijk te maken. Terwijl ik het pand verlaat schud ik meewarig mijn hoofd. Met zijn burgerrechten moet men niet lichtzinnig omgaan. Dat blijkt maar weer.

Ode aan de Ublad-man

2010-02-25T16:16:00.001+01:00

In november 2009 besloot het college van bestuur van de plaatselijke universiteit om te stoppen met het uitgeven van het Universiteitsmagazine Ublad. Te duur. Vanaf januari 2010 zou het krantje alleen nog digitaal te lezen zijn. Het besluit leidde tot grote verontwaardiging en (vruchteloze) protesten van medewerkers en studenten. Ondertussen zaten wij met de handen in het haar: Wie vertelt het aan de Ublad-man?

De Ublad-man is de meest trouwe klant van onze boekwinkel, hoewel hij nog nooit een boek heeft afgerekend. Hij komt alleen om het nieuwe Ublad op te halen. Twee maanden lang hebben we geprobeerd hem uit te leggen dat het blad er vanaf januari niet meer zou zijn. Het bleek verspilde moeite. De vuurwerk-sneeuw-drab was nog maar nauwelijks van de straten geschrobd of de Ublad-man stond alweer voor het tafeltje waar het Ublad jarenlang op hem had liggen wachten. Sindsdien print collega W. elke woensdag het pdf-bestand van het ditgitale magazine uit en slaat er twee nietjes doorheen. De Ublad-man is de enige op de wereld die niet weet dat het Ublad niet meer bestaat.

Elke donderdagmiddag rond de klok van vier is hij er. Hij komt niet binnen door de deur, hij is er gewoon ineens, alsof hij zich een hele week schuilhoudt in een donker hoekje, om vervolgens klokslag vier uur tevoorschijn te springen. De Ublad-man gaat gekleed in een vormeloze spijkerbroek, door collega W. omschreven als een afgezaagde kachelpijp. Op het bolle hoofd draagt hij een stevig paar brillenglazen, omlijst door een montuur wat alleen in het Verenigd Koninkrijk nog in de mode is. Onder zijn door de brillenglazen vervormde ogen prijkt een brede glimlach. Altijd. De Ublad-man heeft geen enkele notie van het kwaad. Het leven van de Ublad-man is een groot feest.

We hebben een geheel eigen manier van communiceren met de Ublad-man ontwikkeld. Die bestaat er vooral uit dat wij hem allerlei vragen stellen, waarop hij antwoord geeft met een rudimentaire vorm van het woord 'ja'. Het resultaat is ongeveer een conversatie als deze:

"Hee, hoe is het?"
"Jeaeaea"
"Kom je voor het Ublad?"
"Jeaeaea"
"We hebben hem voor je bewaard. Hoe was die van vorige week?"
"Jeaeaea"
"Nou, tot de volgende keer. Veel plezier ermee"
"Jeaeaea"

Zodra de Ublad-man het pand heeft verlaten, zijn verblijf duurt zelden langer dan een minuut, barsten we steevast in een collectief bulderende lach uit. Aanwezige klanten moeten denken dat we de Ublad-man uitlachen, maar het tegendeel is waar. Zijn ongebreidelde vrolijkheid slaat over op ons. Iedereen kent het lamlendige gevoel van een saaie werkdag die op zijn einde loopt. Na een bezoek van de Ublad-man kunnen we er weer even tegenaan. De laatste twee uren van de werkdag zijn een peulenschil. Eigenlijk zou elk bedrijf zijn eigen Ublad-man moeten hebben. Misschien moet Agnes Jongerius zich daar maar eens hard voor maken.

Momma's got a brand new phone

2010-02-24T12:28:00.001+01:00

Ondertussen zat ik in de vrijdagmiddagspits in de trein van U. naar R. Ik wilde me na een lange (ik zou bijna zeggen: noeste) werkdag neer laten ploffen in een van de twee lege plaatsen die er in de coupe nog over waren, toen een meisje van begin twintig me met de hand op haar telefoon toebeet: "Daar zit al iemand". Ik keek even om me heen of ze het misschien tegen iemand anders had, maar ze had haar verwijt toch echt tegen mij gericht. "Volgens mij niet," zei ik, wat volledig de waarheid was en draaide mijn niet onaanzienlijke zitvlak al richting de vrije stoel. "Jawel, daar zit mijn zoontje," klonk het nog iets bitser. Ik had geen zin in een discussie en zette me neer op de andere vrije zitplek, twee meter verderop. Ik haalde het eerste deel van Nop Maas' prachtige biografie van Gerard Reve uit mijn tas en begon te lezen. Ik ben geen moeilijke jongen. Als je niet naast me wilt zitten, hoeft dat niet.

Toen de conducteur het sein voor vertrek blies verscheen het zoontje ten tonele. Het was het jochie dat ik bij de open deuren had zien staan toen ik instapte. Veel ouder dan vier jaar zal hij niet geweest zijn. Hij ging voor de zitplaats naast zijn moeder staan, sprong omhoog en belandde op de door mij zo begeerde stoel. Moederlief trok zich er niet veel van aan. "...toen had ik zoiets van, doe effe normaal joh," vertrouwde ze de andere kant van de lijn toe. Het ging over mannen, had ik opgevangen, hoewel ik mijn uiterste best deed om me te concentreren op het absurdistische huwelijk tussen Gerard Reve en Hanny Michaelis.

Na een stief (is dat tegenwoordig nog een woord?) kwartiertje vond het jochie het welletjes. Misschien zou zijn moeder hem wel aankijken als hij zou zeggen dat hij naar de wc moest. Voortvarend voegde hij de daad bij die gedachte. Helaas. "Je bent al naar de wc geweest," antwoordde ze hem, nog steeds zonder hem aan te kijken. Tijd voor wat actie, dacht het kereltje. Hij wipte van zijn stoel en rende een paar keer heen en weer door de bomvolle coupe, zonder ook maar een passagier aan te stoten. Een gebrek aan evenwichtsgevoel had hij in ieder geval niet. Een gebrek aan aandacht wel. Moeders liep nog altijd niet warm voor de fratsen van de vrucht van haar schoot. Even voor G. had ze haar gesprek beëindigd, maar direct erna had ze zich gestort op een ouderwets potje Tetris (dat kon ik vanuit mijn positie zien in de weerspiegeling van het raam).

De reep chocola die het meisje at tijdens het opstapelen van de blokjes kwam het kind zeer appetijtelijk voor. Hij liet de atletiektraining voor wat die was en ging weer naast zijn moeder zitten, daarbij lichtjes trekkend aan de chocola omklemmende hand. "Moet je een droppie?", monotoomde ze tegen het mooiste wat haar ooit overkomen was, terwijl ze hem een zakje snoep in de kleine hand drukte. In de verte doemde inmiddels de skyline van R. op. De telefoon verdween in de buitensporig grote tas, de gebontkraagde jas ging aan en het joch werd richting de klapdeur naar het balkon geduwd, zonder een woord.

Ik sloot mijn boek, mijmerde over het onmetelijke geduld en de onvoorstelbare opofferingsgezindheid van Hanny Michaelis, toen ineens de grimlachende tronie van Jeroen van Merwijk aan mij verscheen. "Iedereen heeft recht op een kind, maar je hoeft van dat recht toch niet altijd gebruik te maken?" vertelde hij zijn zaal ooit eens. Tot deze treinreis van U. naar R. in de vrijdagmiddagspits begreep ik nooit zo goed wat hij met deze chagrijnige woorden bedoelde.